Trâm mới ra trường được một năm, ứng tuyển vào vị trí telesale vì mức lương cứng cộng hoa hồng nghe khá hấp dẫn so với những công việc văn phòng khác cùng tầm kinh nghiệm. Cô làm nhân viên telesale cho một công ty chuyên bán các gói đầu tư tài chính qua điện thoại, công việc đòi hỏi cô phải gọi hàng trăm cuộc mỗi ngày, thuyết phục khách hàng tiềm năng tham gia vào các gói sản phẩm với lời hứa lợi nhuận hấp dẫn, có tháng gọi tới mức giọng khản đặc, phải ngậm kẹo the liên tục để giữ giọng. Công ty đào tạo nhân viên mới rất bài bản, phát cho mỗi người một cuốn kịch bản dày cộp, quy định chính xác từng câu nói, từng cách xử lý tình huống khi khách hàng do dự hay từ chối.

Trâm học thuộc kịch bản đó tới mức có thể đọc trôi chảy mà không cần nhìn giấy, những câu mở đầu tạo cảm giác thân thiết như đã quen biết từ lâu, những câu gợi mở về "cơ hội chỉ có trong hôm nay," những câu thúc giục khách hàng quyết định ngay kẻo lỡ mất thời cơ. Người quản lý trực tiếp của cô thường xuyên nhắc nhở phải bám sát kịch bản, không được tự ý thay đổi dù chỉ một câu, vì đây là "công thức đã được kiểm chứng qua hàng nghìn cuộc gọi thành công." Cô làm công việc này đã hơn nửa năm, dần trở nên thành thạo, doanh số cũng tăng đều theo thời gian, dù trong lòng đôi khi vẫn thấy áy náy khi nghĩ tới một số khách hàng lớn tuổi bị thuyết phục bỏ tiền vào những gói đầu tư mà bản thân họ chưa thật sự hiểu rõ.

Một buổi tối về quê thăm bà ngoại, Trâm ngồi nghe bà kể lại những câu chuyện cũ như mọi lần, trong đó có chuyện về ma trành, loại vong hồn bị hổ vồ chết, phải dẫn dụ đúng một người khác vào bẫy nguy hiểm thì mới được đầu thai chuyển kiếp. Bà ngoại kể, ma trành rất khéo léo trong cách dụ người, ban đầu làm quen thân thiết, ra vẻ tốt bụng, sau đó gieo vào lòng nạn nhân một nỗi sợ hãi mơ hồ về việc sắp bỏ lỡ điều gì đó quan trọng, cuối cùng thúc ép người ta phải quyết định thật nhanh, không kịp suy nghĩ thấu đáo, để không còn đường lùi.

Nghe tới đó, Trâm bỗng sững người, cảm giác quen thuộc kỳ lạ dâng lên trong lòng, tay chân bất giác lạnh toát dù đang ngồi cạnh bếp lửa ấm áp của bà. Cô lặng lẽ lấy điện thoại ra, mở lại cuốn kịch bản telesale công ty vẫn phát cho nhân viên, đọc lại từng đoạn một cách chậm rãi, đối chiếu với những gì bà ngoại vừa kể, thỉnh thoảng dừng lại hỏi bà thêm vài chi tiết để chắc chắn mình không nhớ nhầm. Càng đọc, Trâm càng thấy rùng mình, cấu trúc ba bước quen thuộc mà công ty đào tạo cho nhân viên, tạo thân thiết, gieo nỗi sợ bỏ lỡ, thúc ép quyết định gấp, gần như trùng khớp hoàn toàn với cách ma trành dụ dỗ nạn nhân trong câu chuyện dân gian bà ngoại vừa kể.

Trâm không tin công ty mình đang làm có bất cứ liên hệ gì với thế giới tâm linh, cô hiểu rõ đây chỉ là một kỹ thuật thuyết phục tâm lý học đơn thuần, từng được học sơ qua trong một buổi tập huấn kỹ năng bán hàng, được nghiên cứu và áp dụng rộng rãi trong ngành bán hàng, marketing hiện đại. Nhưng điều khiến cô ám ảnh hơn cả, là việc nhận ra cùng một công thức thao túng tâm lý đó đã tồn tại từ rất lâu trong văn hoá dân gian, đủ hiệu quả và đáng sợ tới mức người xưa phải mã hoá nó thành một câu chuyện ma quỷ để cảnh báo con cháu tránh xa những kẻ có ý đồ xấu, còn ngày nay, chính công ty cô đang làm lại vô tình, hoặc cố tình, tái hiện lại y hệt công thức đó dưới một hình thức hợp pháp, được đào tạo bài bản, không ai gọi đó là lừa đảo cả.

Có lần cô định kể lại phát hiện này cho một đồng nghiệp thân thiết ngồi cạnh bàn, nhưng nói tới nửa chừng lại thôi, sợ bị coi là suy nghĩ quá xa xôi, viển vông, ảnh hưởng tới hình ảnh chuyên nghiệp cô đang cố gắng xây dựng trong công ty. Cô vẫn tiếp tục công việc như thường lệ, chỉ là mỗi lần cầm điện thoại lên gọi cho khách hàng mới, đọc tới đúng đoạn kịch bản quen thuộc, cô lại nghe văng vẳng trong đầu giọng bà ngoại kể chuyện ma trành năm nào, tay hơi khựng lại một nhịp trước khi tiếp tục đọc cho trôi chảy, và tự hỏi không biết mình đang đóng vai người dẫn dắt, hay chính mình cũng đang bị dẫn dắt bởi một guồng máy lớn hơn nhiều so với những gì cô có thể nhìn thấy.

Lời bàn: Công ty của Trâm vẫn tiếp tục đào tạo nhân viên mới theo đúng cuốn kịch bản cũ, tổ chức thêm các buổi huấn luyện nâng cao để "tối ưu tỷ lệ chốt đơn," doanh số vẫn tăng đều mỗi quý, không ai trong ban lãnh đạo từng nghĩ tới việc cấu trúc thuyết phục khách hàng của mình lại trùng khớp kỳ lạ với một câu chuyện dân gian cảnh báo về loại ma chuyên dẫn người vào chỗ chết. Có lẽ những công thức dụ dỗ hiệu quả nhất chưa bao giờ thật sự mới, chỉ là được khoác lên những lớp vỏ khác nhau qua từng thời đại, còn bản chất bên trong, vẫn nguyên vẹn như hàng trăm năm trước.