Sẽ có một đứa trẻ đếm hạt Sa dưới đáy mỏ, đếm cho đủ bữa, đếm cho đủ người. Sẽ có một ngày con số không đủ nữa, và đứa trẻ phải học một cách khác để giữ. Xin cho tôi giọng đủ dài để hát hết. ii-a, ô-ê, a-a-i.

Bốn mươi bảy cái bát.

Kha Viễn đếm hai lần cho chắc. Thị tộc Kha có bốn mươi bảy nhà, mỗi nhà cử một người trèo lên mái, ngửa mặt, chìa một cái bát sành ra trời. Nhà ở đây nửa thân nằm dưới đất, mái chỉ cao hơn mặt sân một đầu gối, nên nhìn từ cuối làng, cả thị tộc như một bãi người ngồi xổm trên đất xám, tay giơ bát lên như đi xin.

Trời cũng xám. Vầng Luân treo lưng chừng phía hướng Đăng, to và mờ như đáy nồi bị cọ mòn. Gió cuối mùa Gió Bụi còn lùa qua làng, mang mùi đá nung và mùi phân thú khô. Không có hạt nào rơi.

Năm ngoái, giờ này, Mưa Sa đã rơi được ba khắc nhỏ. Những hạt Linh Sa bé hơn hạt muối gõ vào bát sành lách tách như mưa đá non. Mấy đứa có cốt trong làng đứng giữa mưa, há miệng hít vào, da sáng lên một lúc rồi mới tắt. Năm nay chỉ có tiếng gió và tiếng ai đó ho khan.

"Thôi, xuống đi." Bà Sáu Mỏ chống gậy đứng giữa sân giếng, giọng khàn mà vang. "Trời không cho thì ngồi tới tối cũng không cho."

Không ai xuống.

Kha Viễn trèo xuống trước, đặt bát lên bậc đất. Bà Sáu đã ngoài trăm tuổi, lưng còng mà mắt không đục, tóc bạc buộc bằng một sợi dây da cũ đã bóng.

"Mày đếm gì đấy?"

"Bát ạ. Bốn mươi bảy."

"Tao biết có bao nhiêu nhà. Tao hỏi mày đang đếm cái gì khác."

Anh im một lúc. Ngón cái tay phải miết lên mép bát, chỗ men sành đã sứt.

"Để cháu đếm đã."

"Đếm thành tiếng."

"Mỗi kỳ cầu mở, mỗi nhà nộp sứ quán ba lượng Sa, cả thị tộc là một trăm bốn mươi mốt lượng. Mọi năm Mưa Sa cho mỗi nhà chừng một lượng, mỏ gánh phần còn lại." Anh nói chậm, như đang bới từng hòn đá. "Năm nay không mưa, thiếu bốn mươi bảy lượng. Nhà dư bù cho nhà thiếu thì cũng chỉ bù được chừng mười lăm."

"Còn lại?"

"Ba mươi hai lượng. Tức là mười một nhà không đủ."

"Thằng cốt tạp đếm giỏi nhỉ." Ông Kha Thùng ở đầu làng cười từ trên mái nhà mình. "Tu không được thì đi làm thầy bói Sa cho sứ quán."

Mấy người cười theo, rồi im ngay khi bà Sáu quay lại. Kha Viễn không đáp. Năm anh tám tuổi, ông thầy đo cốt của sứ quán đặt tay lên đầu anh, phán đúng hai chữ: tạp căn. Năm luồng khí lộn xộn đánh nhau, không luồng nào đủ mạnh để tu. Cả làng đã gọi anh như thế tám năm nay.

"Mười một." Bà Sáu hạ giọng. "Con số đó đừng nói ra ngoài sân này."

"Sao ạ?"

"Vì người ta sẽ tự đếm xem nhà mình có nằm trong mười một nhà ấy không." Bà nhìn sang mấy mái nhà có trẻ con. "Rồi người ta sẽ nhìn sang nhà có con nhỏ."

Trên mái nhà thím Lựu, con bé Cúc Nhỏ chín tuổi vẫn còn giơ bát, hai tay run vì mỏi mà không chịu hạ.

Nhà Kha Viễn ở rìa làng, sát con đường đất dẫn ra mỏ. Bước xuống mười một bậc thì tới gian bếp, nơi hơi đất mát và mùi khói rơm lúc nào cũng lẫn vào nhau.

Mẹ anh đang khuấy nồi Cháo Sa. Mọi năm, sáng Tết, cháo nấu bằng Sa mới rơi, khuấy lên thì cả nồi lấp lánh như có ai thả sao vào. Năm nay mẹ phải vét chỗ Sa cũ cuối hũ, cháo đặc mà xám.

"Ăn đi." Ôn Lan múc ra bát, kéo ống tay áo xuống tận cổ tay như mọi khi. "Không sáng thì vẫn là cháo."

"Mẹ có ăn không?"

"Mẹ ăn rồi."

Anh biết mẹ chưa ăn, vì cái muôi chỉ dính cháo ở một mặt. Anh lặng lẽ san nửa bát của mình sang cái bát trống phía đối diện.

Lúc anh cầm thìa lên, một hạt Sa xám trong cháo bỗng sáng bừng, trắng như tia lửa đánh ra từ đá. Chỉ một hơi thở, rồi tắt.

Mẹ đặt tay lên cổ tay anh, nhanh tới mức anh không kịp thấy bà bước tới.

"Sa cũ hay nổ vậy đó," bà nói. "Ăn đi con."

Tay bà lạnh. Bà rút tay về, kéo ống áo xuống thêm một lần nữa, dù nó đã che kín.

Trên kệ đất, cạnh hũ muối, có một cái bát thứ tư không ai dùng. Mẹ lau nó mỗi sáng, rồi úp lại.

Tiếng gậy gỗ gõ xuống bậc đất, rồi tới tiếng một bàn chân kéo lê. Cha anh về từ miệng mỏ, bụi bám trắng cả lông mày. Kha Tùng ngồi xuống, cầm bát cháo Kha Viễn vừa san ra, ăn một hơi hết nửa.

"Tầng ba còn bao lâu hả cha?"

"Hai mươi ngày. Nếu may."

"Còn tầng tám?"

Cha đặt bát xuống. Ánh mắt ông dừng trên mặt anh lâu hơn thường lệ.

"Đừng đếm tới đó."

Bên ngoài vang tiếng chân trẻ con chạy rầm rập, rồi tiếng thằng Bụi nhà thím Lựu gọi khản cổ:

"Bà Sáu ơi! Sứ quán dán giấy! Ở Kiều Đài, dán giấy đỏ!"

Kha Viễn chạy tới nơi thì quanh cột đá trước sứ quán Tuyệt Phong Môn đã đông nghịt người. Bức tường trắng của sứ quán sạch tới mức chói mắt giữa một vùng toàn bụi xám. Hai lính Kiếm Linh đứng hai bên cổng, da tái như sứ, chẳng buồn nhìn đám đông.

Tờ cáo thị dán trên cột đá, giấy đỏ, chữ đen, mép giấy còn ướt hồ.

THEO LỆNH THƯỢNG GIỚI. KỲ CẦU MỞ THỨ BA NĂM MƯỜI NGHÌN, TRẦN TINH NỘP TIỂU TUYỂN. THỊ TỘC ĐỦ SA NỘP SA. THỊ TỘC THIẾU SA NỘP NGƯỜI. TRẺ TỪ BẢY TỚI MƯỜI BẢY TUỔI. SỨ QUÁN CHỌN.

Phía sau, có ai đó bật khóc. Ai đó khác bảo im.

Thím Lựu chen tới, níu tay áo anh. "Viễn, mày biết chữ. Nó viết gì, đọc lại thím nghe."

"Lần này họ không tính theo nhà nữa, thím. Họ tính theo thị tộc."

"Thế là sao?"

"Là chỉ cần thị tộc Kha thiếu, thì đứa nào từ bảy tới mười bảy tuổi cũng có thể bị chọn. Nhà đủ Sa cũng vậy."

Thím Lựu nhìn mặt anh. Rồi thím nhìn xuống, như vừa đếm tuổi anh trên ngón tay.

"Mày mười sáu."

"Dạ."

"Thế mày tính sao?"

"Cháu chưa biết," anh nói thật. "Cháu đang đếm."

Kha Viễn nhìn dòng chữ nhỏ nhất ở góc dưới tờ giấy, rồi bắt đầu đếm ngược trên đầu ngón tay, từ ngày Tết hôm nay tới kỳ cầu mở.

Tám mươi mốt ngày.