Điều đầu tiên Bảo nhận ra là mình không thở được.

Không phải vì hoảng loạn — dù hoảng loạn thì cũng xứng đáng lắm, xét theo tình huống — mà vì cái chiếc áo đang bó quanh người cô chặt như một cái bắt tay thù địch từ thế kỷ mười chín. Cô nhìn xuống: vải xanh lam mềm mại, viền thêu hoa cúc vàng, thắt lưng lụa tơ tằm quấn nhiều vòng đến mức eo cô — eo của Ngọc Lan, cô nhắc mình — trở thành một khái niệm trừu tượng không liên quan đến hô hấp.

Đây là áo tứ thân, một phần não cô nhận ra tự động, kiến thức từ bốn năm đại học lịch sử hiện ra như trang giáo trình. Áo tứ thân gồm hai thân trước, hai thân sau ghép lại, thắt lưng vấn ngoài. Mặc đúng cách rất đẹp. Mặc lần đầu trong trạng thái hoảng loạn cực độ thì...

Cô thở hổn hển một cái.

"Tiểu thư? Tiểu thư ơi, ngài tỉnh chưa ạ?"

Giọng phụ nữ lớn tuổi, lo lắng thật sự. Bảo quay đầu. Bà vú già đang cúi người chăm chú nhìn vào mặt cô, đôi mắt nhăn nheo đỏ hoe. Đằng sau bà là căn buồng — không, buồng không phải từ đúng, phải là tẩm phòng — rộng và tối, ánh nến hắt bóng lung linh lên những bức tranh thêu treo tường. Mùi trầm hương lan khắp.

Bảo mở miệng.

"Ừ, tôi... tôi ổn."

Im lặng.

Không phải im lặng bình thường. Là loại im lặng khi cả phòng nín thở cùng lúc. Bảo chớp mắt, thấy ba bốn cô hầu nhỏ đứng dọc tường đều cứng người như tượng sáp. Bà vú già nhìn cô với ánh mắt mà Bảo không biết gọi là gì — không phải kinh hãi, gần với kinh ngạc có pha hoang mang sâu sắc.

"Tiểu thư..." Bà vú nhẹ nhàng, từng chữ, "...ngài có... khỏe trong người không ạ?"

Ừ thì biết rồi. Câu vừa thoát miệng cô đã là sai. Hoàn toàn, tuyệt đối sai. Ngọc Lan — con gái quan Thị Lang họ Trần, tiểu thư khuê các kinh thành Huế năm 1830 — sẽ không bao giờ nói ừ với bà vú. Không ai trong nhà này nói ừ với bà vú. Không ai trong cái năm 1830 này của cả đế quốc Đại Nam nói ừ với bà vú.

Người ta nói dạ bẩm.

Bảo cắn môi. Cô đang đứng ở mép giường — không, sập mới đúng, cái giường gỗ chạm khắc hoa văn rồng phượng to bằng cái xe tải — và phải giữ bình tĩnh. Bình tĩnh. Cô là sinh viên năm tư lịch sử. Cô đã đọc hàng trăm trang về triều Nguyễn. Cô biết Gia Long, Minh Mạng, biết kinh thành Huế xây năm nào, biết lễ nghi cung đình vận hành ra sao.

Biết trong sách. Khác với biết trong đời.

"Dạ bẩm..." cô thử, giọng hơi vấp, "...dạ bẩm vú Nhi, tôi... tiện thiếp... ta... ngài..." Cô dừng lại. Xưng hô thế quái nào?

Bà vú Nhi nhìn cô với vẻ người lớn nhìn trẻ con đang sốt cao.

"Tiểu thư cứ nằm nghỉ," bà nói khẽ, ra hiệu các cô hầu lui ra, "Lúc nãy tiểu thư ngất xỉu trong thư phòng, lão nô hoảng hết hồn. Đã sai người báo với phu nhân rồi ạ."

Phu nhân. Mẹ. Mẹ của Ngọc Lan đang đến.

Bảo ngồi thẳng lại, cố kiểm kê nhanh những gì cô biết. Đây là năm Minh Mạng thứ mười một — 1830 — kinh thành Huế. Cha của Ngọc Lan là Trần Văn Thụ, chức Thị Lang bộ Lễ, cấp quan tứ phẩm, không phải đại thần nhưng cũng không phải nhỏ. Gia đình có thế lực vừa đủ để sống an toàn và đủ nổi bật để nguy hiểm nếu xử sự sai.

Còn lại? Cô không biết. Không biết Ngọc Lan bao nhiêu tuổi, không biết cô có anh chị em không, không biết đang có chuyện gì trong nhà, không biết tại sao mình lại ở đây thay vì đang ngồi trong thư viện trường với bức tranh thêu cổ kỳ lạ kia.

Cô nhắm mắt lại, cố nhớ. Cô đang nghiên cứu một bức tranh thêu triều Nguyễn — kỳ lạ ở chỗ các đường chỉ không theo chiều thêu thông thường, tạo thành một hoa văn mà cô không thể giải mã. Cô đã chạm tay vào. Và rồi...

Trong người của Ngọc Lan. Trong năm 1830. Trong cái áo tứ thân đang bóp nghẹt phổi.

"Tiểu thư."

Giọng khác. Nhẹ hơn, có uy hơn. Bảo mở mắt.

Người phụ nữ đứng ở cửa buồng mặc áo dài màu huyết dụ, tóc vấn cao, trâm cài ngọc xanh. Khoảng bốn mươi tuổi, gương mặt thanh tú nhưng cương nghị. Mắt bà đang nhìn Bảo với vẻ đánh giá mà không che giấu.

Bảo bản năng đứng dậy. Phần cơ thể của Ngọc Lan dường như nhớ những gì phải làm, dù não cô còn đang rối — cô cúi đầu, hai tay khoanh trước ngực, theo một cử chỉ mà tự nhiên kỳ lạ thay lại đúng.

"Dạ bẩm mẫu thân," cô nói, và lần này ra đúng kiểu — không phải vì cô thông minh hơn mà vì có gì đó trong ký ức cơ thể này tự kéo cô theo đúng đường rãnh của nó.

Phu nhân bước vào, tay chạm nhẹ lên trán cô.

"Không sốt. Tốt." Bà rút tay, giọng bình thản như nhận xét thời tiết. "Lần sau đọc sách không được để đèn tắt. Thiếu ánh sáng hại mắt, lại hao nến vô ích."

Bảo chớp mắt. Bà không hỏi con có sao không. Bà nói về nến.

"Dạ," cô đáp.

"Ngày mai con Liên sang dạy thêu. Con nhớ dậy sớm." Phu nhân quay đi, áo dài kéo nhẹ trên sàn gỗ. "Vú Nhi, cho tiểu thư uống nước gừng."

Và bà đi ra.

Bảo nhìn theo, mất vài giây mới nhận ra miệng mình đang há. Cô ngậm lại.

Được rồi, cô tự nhủ. Được rồi. Đây không phải thế kỷ hai mươi mốt. Mẹ không ôm hỏi han. Mẹ nhìn trán kiểm tra sốt rồi nhắc nhở về nến. Đây là bình thường. Đây không sao.

Cô ngồi xuống sập, nhắm mắt, và bắt đầu khai thác có hệ thống những mảnh ký ức còn sót lại trong đầu này.

Ký ức của Ngọc Lan không ra như một bộ phim mạch lạc. Nó ra như mảnh gốm vỡ — Bảo nhặt từng mảnh một, cố ghép.

Mảnh thứ nhất: Ngọc Lan mười sáu tuổi. Sinh năm Kỷ Mão, lớn nhất trong ba chị em, hai đứa em đều là trai. Cha bà hay nói: con gái lớn phải biết gánh vác. Bảo không chắc gánh vác ở đây có nghĩa là gì nhưng chắc chắn không phải theo nghĩa hiện đại.

Mảnh thứ hai: Có chuyện gì đó với hôn sự. Ký ức mờ, nhưng Bảo cảm được sắc thái — lo lắng, không phải của Ngọc Lan mà của cả nhà. Một cái tên lẩn khuất ở rìa, cô không bắt được: ...Bá tước... Ngô... Hay là Nguyễn? Không rõ.

Mảnh thứ ba, rõ nhất: Buổi sáng, trong thư phòng. Có một bức tranh thêu. Không phải bức tranh Bảo đang nghiên cứu trong thư viện — bức khác, nhưng cùng hoa văn kỳ lạ. Ngọc Lan nhìn nó mãi, rồi...

Rồi mảnh ký ức dừng lại ở đó. Như phim bị cắt đứt.

Bức tranh thêu, Bảo nghĩ, đây là điểm nối. Hai bức tranh — một ở thế kỷ hai mươi mốt trong tay tôi, một ở đây trong tay Ngọc Lan. Chúng ta chạm vào cùng lúc và...

"Tiểu thư, nước gừng ạ."

Bảo giật mình. Cô hầu nhỏ — không quá mười hai tuổi, mặt tròn, tóc thắt bím — đang chìa bát sứ trắng xanh ra với hai tay, mắt không dám nhìn thẳng.

"Dạ, cảm ơn," Bảo nói tự nhiên.

Lại im lặng. Lại cái kiểu im lặng làm đông đặc không khí.

Cô hầu nhỏ nhìn lên, mặt ngơ ngác hoàn toàn.

Ôi trời. Bảo hiểu. Tiểu thư không cảm ơn hầu nhỏ. Tiểu thư nhận bát nước rồi... làm gì? Uống thôi? Gật đầu? Chắc không nói gì. Cảm ơn không phải cụm từ thuộc về phân cấp xã hội này, không phải theo chiều từ trên xuống dưới.

Cô đỡ lấy bát, cúi xuống uống một ngụm để tránh nhìn mặt cô hầu bé. Nước gừng ấm, ngọt nhẹ, thơm. Thực ra khá ngon.

Được rồi, cô tổng kết trong đầu khi uống. Danh sách những thứ phải học khẩn cấp: Một — xưng hô đúng theo đối tượng. Hai — khi nào dùng dạ bẩm, khi nào im. Ba — không cảm ơn người hầu, dù khó chịu đến đâu. Bốn — tìm hiểu vụ hôn sự trước khi nó trở thành vấn đề. Năm — tìm bức tranh thêu kia.

Số năm quan trọng nhất. Vì nếu bức tranh là cách cô đến đây thì có lẽ cũng là cách cô về.

Cô đặt bát xuống, ngồi thẳng, nhìn quanh căn buồng. Ánh nến chập chờn. Bức tranh thêu trên tường — hoa mẫu đơn, chim hạc, mây ngũ sắc — đường kim mũi chỉ mịn màng không một nếp gãy. Ai thêu cái này chắc phải mất vài tháng.

Con Liên sang dạy thêu. Mẹ vừa nói thế. Ngọc Lan đang học thêu.

Bảo nhìn xuống bàn tay mình — tay Ngọc Lan, búp ngón dài, da trắng, không có vết chai thợ may nhưng có vài dấu kim nhỏ ở đầu ngón trỏ và giữa. Cô đang học. Cô không giỏi. Nhưng cô đang cố.

Giống tôi, Bảo nghĩ, và không hiểu sao điều đó làm cô thấy ấm lòng hơn một chút.

Đêm xuống chậm, như mọi thứ ở đây đều chậm hơn thế giới cô quen.

Vú Nhi đuổi các cô hầu ra ngoài, tự mình ở lại chuẩn bị chỗ ngủ. Bà thao tác quen thuộc — trải chiếu, gấp chăn, đặt gối — và Bảo ngồi theo dõi như người xem thao diễn, cố ghi nhớ từng chi tiết.

"Vú," cô thử, "tối nay... có ai vào thư phòng không ạ?"

Vú Nhi không dừng tay. "Để lấy đồ ạ? Tiểu thư muốn gì thì nói, lão nô sai người lấy."

"Không, ý tôi là..." Bảo dừng lại, cẩn thận hơn. "Bức tranh thêu tôi đang xem lúc ngất — nó có còn trong thư phòng không ạ?"

Tay vú Nhi ngừng lại một nhịp, rất ngắn. Rồi tiếp tục.

"Dạ, vẫn còn đó ạ. Tiểu thư muốn xem thì sáng mai..."

"Sáng mai được," Bảo nói nhanh. "Dạ, sáng mai ạ."

Vú Nhi nhìn cô, ánh nến làm đôi mắt bà khó đọc. "Tiểu thư ngủ đi. Ngày mai còn học thêu."

Bảo nằm xuống. Chăn lụa mát, nệm bông dày. Không tệ cho thế kỷ mười chín.

Sáng mai, cô nghĩ, mình sẽ tìm bức tranh. Tìm hiểu vụ hôn sự. Học cách nói dạ bẩm cho đúng lúc. Và quan trọng nhất — không nói ừ thay vì dạ, không cảm ơn người hầu, không làm cả buồng đứng tim lần nữa.

Nến tắt. Bóng tối buông xuống êm ái, không giống bóng tối của ký túc xá cô quen — ở đó luôn có ánh đèn đường lọt qua rèm, tiếng còi xe xa xa, mùi mì gói ai đó đang nấu nửa đêm.

Ở đây chỉ có im lặng, mùi trầm, và một câu hỏi không có đáp án đang nằm bên cạnh cô trong bóng tối: