Người ta kể rằng ở nơi dòng nước còn chưa biết mình sẽ thành sông, có một người dắt ngựa thuê đã ngồi lại dưới một hốc đá, và người ấy tên là Ngodup. Chuyện dưới đây là chuyện của cái mùa mà anh còn đi lại được.

Sáng hôm ấy, ở trại chân đèo, gió lùa vào những cái lều nylon trắng làm chúng phồng lên rồi xẹp xuống như phổi một con vật lớn. Nồi trà bơ sôi trên bếp đá, mùi bơ yak quyện với khói, và ở góc trại một người đang nhìn vào cái máy đo cầm tay có màn hình sáng, thứ ánh sáng lạnh, xanh nhạt, lạ lùng giữa đá xám và cờ phướn bạc. Dưới thung, rất xa, một chiếc xe tải leo chậm trên con đường mới, bé như hạt đậu.

Ngodup dắt Gyalmo vào trại khi trà vừa sôi. Con ngựa cái xám, mười hai tuổi, cổ cúi thấp, và bước chân trước bên phải của nó chạm đất nhẹ hơn ba bước kia, như người bước qua một nền nhà mới lát.

"Con này què," trưởng đoàn nói. Ông là người đàn ông ngoài năm mươi, mặt sạm, râu cắt gọn, tay cầm cái bát gỗ còn bốc hơi.

"Què đúng chỗ," Ngodup đáp. "Đi chậm thì đỡ mệt cho ông."

"Mười hai ngày mà đi chậm?"

"Mười hai ngày thì ngựa nhanh cũng phải đi chậm. Núi này không cho ai nhanh."

Cô kỹ sư trẻ đứng cạnh trưởng đoàn, áo gió màu cam, kính đeo trên đỉnh đầu. Cô cúi xuống nhìn móng trước của Gyalmo, rồi ngẩng lên.

"Sao nó chịu đi vậy anh?"

"Phải có người nói chuyện bên tai."

"Nói gì?"

"Gì cũng được. Nó không cần hiểu. Nó cần nghe."

"Thế anh nói gì với nó?"

"Giá cỏ. Thời tiết. Chuyện nhà người khác." Ngodup liếm môi. "Nó thích chuyện nhà người khác."

Trưởng đoàn bật cười, tiếng cười ngắn, khô, rồi đặt bát xuống, mở cái túi da đeo ngang người. Ông đếm những tờ tiền cũ, mép đã mềm như vải, rồi đưa ra.

"Một con ngựa, một người dắt. Hai trăm một ngày. Mười hai ngày là hai nghìn bốn. Cọc sáu trăm trước, còn lại khi xong."

Ngodup cầm xấp tiền. Ngón cái trái của anh trượt dọc mép từng tờ, lòng bàn tay ngửa lên lộ một vết sẹo dây cương vắt ngang, môi mấp máy, và khi đếm xong anh dừng một chút, rồi đếm lại từ đầu. Trưởng đoàn nhìn anh không nói gì. Cô kỹ sư nhìn đi chỗ khác, ra phía những ngọn cờ.

"Đủ," Ngodup nói.

"Anh đếm hai lần."

"Tiền tôi đếm rồi. Để tôi đếm lại cho chắc."

Anh nhét xấp tiền vào ngực áo, chỗ sát da, nơi len đã sờn thành màu tro. Rồi anh quay về phía Gyalmo, ngồi xổm xuống bên chân trước phải của nó, lấy trong túi ra một cục bơ vàng đã đóng cứng vì lạnh. Anh ủ nó giữa hai bàn tay cho mềm, rồi trét lên cái vết nứt dọc móng, chậm, từng lớp, và con ngựa khẽ rùng da.

Ở bên kia bãi, dưới tấm vải bạt căng trên hai cây sào, một người đàn ông ngồi khoanh chân với bát trà trong tay, nhìn sang. Ông ta năm mươi hai tuổi, áo choàng da cừu mặc lệch vai, và năm con ngựa của ông ta, con nào cũng bóng, cũng khỏe, đứng thành hàng sau lưng như một bức tường lông.

"Ngodup."

"Rinchen."

"Mày dắt ngựa như dắt con nợ." Rinchen nhấp trà, mắt cười mà miệng không. "Con ngựa nó biết hết."

"Nó biết gì?"

"Biết mày dắt nó đi đâu."

"Tôi dắt nó đi nguồn. Cũng như ông dắt ngựa ông."

"Ngựa tao chạy. Ngựa mày lết." Rinchen đặt bát xuống. "Hai con ngựa, tao chọn cho mày, tao nhớ rõ. Một con chạy được thì mày bán đi, một con què thì mày giữ lại. Tao chưa thấy ai khôn như vậy."

"Tôi giữ nó không vì giá."

"Thế giữ vì cái gì?"

"Vì tôi cần một con ngựa chịu nghe."

Rinchen cười thành tiếng, nụ cười già hơn tuổi, rồi quay sang người đang rót trà cho mình và nói chuyện khác. Ngodup không nói thêm. Anh áp bàn tay còn dính bơ lên cổ Gyalmo, vuốt xuôi theo lông, và con ngựa thở ra một hơi trắng, dài, rơi xuống sương.

Người của đoàn bắt đầu chất đồ lên lưng ngựa. Một cái chân máy ba nhánh bọc vải dầu, hai thùng nhôm đựng pin, một bao tsampa, một cuộn dây dài đã được quấn gọn như con rắn ngủ. Ngodup đỡ từng món, buộc lại bằng nút của riêng anh, nút mà anh học được từ hồi còn thấp hơn cái yên, và một người khuân vác trẻ đứng nhìn.

"Nút gì vậy anh?"

"Nút để mở được bằng một tay."

"Sao phải mở bằng một tay?"

"Vì tay kia còn phải giữ ngựa."

Anh siết xong, kéo thử, rồi vỗ nhẹ lên lưng Gyalmo. Con ngựa không nhúc nhích, như thể cái tải ấy chưa từng được đặt lên nó.

Gió đổi hướng. Mấy ngọn cờ phướn trên đỉnh cọc quật vào nhau, tiếng vải ráp trên vải ráp, và từ trong lều trưởng đoàn có ai đó gọi, giọng gấp, rằng cái máy đã bắt được sóng.

Cô kỹ sư ở lại thêm một lúc. Cô ngồi xổm xuống cạnh Ngodup, nhìn bàn tay anh trét bơ, nhìn cái móng nứt, nhìn đôi mắt con ngựa đang nhắm lơ mơ.

"Anh sợ chậm à?"

"Không."

"Chúng tôi đi mười hai ngày. Có thể mười ba."

"Mười ba cũng được."

"Chúng tôi trả theo ngày."

"Tôi biết."

"Vậy nếu chậm, anh lỗ."

"Tôi không lỗ. Ngựa chậm cũng ăn cỏ chậm."

Cô bật cười, rồi đứng dậy, phủi tay vào quần. Gió thổi tung một sợi tóc ra khỏi mũ len của cô, và cô gạt nó đi, vừa gạt vừa nhìn con ngựa xám lần cuối.

"Anh dắt chậm cũng được, miễn tới."