Hẻm 47 cắt ngang đường Phan Đình Phùng như một nhát dao dứt khoát, chỗ rẽ vào hơi tối vì cây bàng già trồng từ hồi nào không ai nhớ nữa. Tiệm giặt ủi của dì Ba Phương nằm ngay góc đó — bảng hiệu sơn vàng đã bạc, chữ "GIẶT ỦI — NHẬN ĐỒ LÀM TRONG NGÀY" còn đọc được nhờ dì sơn lại mỗi hai năm một lần bằng cây cọ cũ. Quạt máy gắn trên tường quay vù vù, hơi nước từ bàn ủi hơi nước bốc lên mơ hồ, mùi xà phòng và hoa lài pha lẫn nhau thành một thứ mùi đặc trưng mà bất kỳ ai đã đến một lần là nhớ mãi.

Dì Ba mở tiệm từ năm 2001, ngay sau khi chú Tám bỏ đi theo con đường ngắn nhất ra khỏi hôn nhân. Hồi đó hẻm còn ít nhà hơn, chiều tối vắng tanh. Dì Ba không khóc — hoặc nếu có khóc thì chỉ khóc ban đêm sau khi đóng cửa tiệm — rồi sáng ra dì lại bật máy giặt, lại cầm bàn ủi, lại cười với khách. Hai mươi mấy năm qua đi như vậy.

Năm giờ chiều là lúc tiệm đông nhất.

Dì Ba biết điều đó như biết lòng bàn tay mình có những đường gì. Khách sáng là mấy bà nội trợ nhà trong hẻm đem đồ ra gửi. Khách trưa vắng. Khách chiều mới là linh hồn của tiệm — những người vừa xong một ngày làm việc, tạt vào đây như tạt vào một điểm dừng ngắn trước khi về với cái gì đó chờ đợi họ ở nhà.

Bốn giờ rưỡi, chị Ngọc đến trước.

Chị làm kế toán cho một công ty nhỏ trên đường Lý Tự Trọng, đi xe máy đội mũ bảo hiểm đen mà vành mũ luôn để lại một vệt đỏ ngang trán. Dì Ba quen đến mức nhìn thấy vệt đỏ đó là biết chị Ngọc vừa đến.

"Cho dì hỏi — bộ váy hoa sen xanh của con tuần trước gửi, dì để riêng chưa?"

"Để riêng rồi." Dì Ba quay vào giá, lấy ra túi ni-lông trắng có kẹp mảnh giấy ghi tên. "Đây. Con xem lại đi."

Chị Ngọc mở túi, mặt căng ra một chút như người kiểm tra thứ gì đó quan trọng. Cái váy đó mới, chỉ mặc lần đầu là đem giặt. Dì Ba nhớ — lần đem đến, chị Ngọc không nói gì nhưng tay chị giữ túi đồ lâu hơn bình thường trước khi trao. Cái kiểu người ta trân trọng thứ mình đang cầm.

"Được rồi dì ơi. Dì giặt tay hay máy?"

"Tay. Loại vải mỏng đó máy nó nhăn hết."

Chị Ngọc gật đầu, móc ví. Dì Ba không nói thêm gì. Không cần. Có những thứ người ta không kể mà dì vẫn biết. Cái váy đó có mùi nước hoa khác với nước hoa chị thường dùng — nhẹ hơn, ngọt hơn, loại đàn ông thường chọn mua cho ai đó. Vết nhăn ở phần eo nhiều bất thường. Dì Ba giặt tay, nhẹ nhàng như giặt lụa, không hỏi không nói.

Người ta gửi đồ cho dì thì dì giữ bí mật cùng bộ đồ đó.

Năm giờ kém mười lăm, ông kỹ sư Hùng đến.

Ông làm ở Điện lực, tóc đã muối tiêu, luôn mặc sơ mi trắng và quần tây xám. Tuần nào cũng đem giặt năm bảy cái sơ mi, trả tiền sòng phẳng, không bao giờ mặc cả. Điểm đặc biệt của ông Hùng là túi áo ngực — gần như lần nào dì Ba rờ vào cũng thấy có tờ tiền nhét trong đó. Hồi đầu dì bỏ ra đặt lên mặt bàn, ông Hùng cầm lại bỏ vào ví rồi nói "Cảm ơn dì." Sau vài lần như vậy, hai người không cần nói gì nữa — dì rờ túi, thấy tiền thì để riêng ra một góc, ông Hùng đến thì nhặt. Như một thỏa ước ngầm.

Hôm nay dì lấy ra từ túi áo trắng của ông một tờ hai mươi ngàn, nhàu nát, và một tờ giấy nhỏ gấp tư.

Dì Ba do dự một giây. Rồi đặt cả hai thứ lên mặt quầy.

Ông Hùng nhìn tờ giấy, mặt không biến sắc. Bỏ vào túi quần. Lấy ví trả tiền giặt. Sắp quay đi thì dừng lại.

"Dì biết làm ô mai chùm ruột không? Bà xã tôi hỏi."

Dì Ba nhíu mày. "Ô mai chùm ruột thì dì chưa làm bao giờ. Mà sao hỏi vậy ông?"

"Không," ông Hùng nói, "bà xã nói nhớ hồi nhỏ hay ăn. Bây giờ tìm không ra."

Có một khoảng lặng ngắn.

"Để dì hỏi coi bà Tư Bán Bún đầu hẻm có biết không. Tuần sau ông tới dì nói."

Ông Hùng gật đầu. Xách túi áo đi. Bóng ông nhòa vào chiều tối ngoài cửa hẻm.

Dì Ba nhìn theo. Tờ giấy gấp tư đó — dì không đọc, không cần đọc. Có những thứ người ta gài trong túi áo là để quên đi, không phải để tìm lại.

Năm giờ mười lăm phút. Đợt khách đông nhất bắt đầu.

Anh Khải xe ôm đến, mồ hôi còn ướt lưng áo, hai cái áo thun cột chung một bịch. Anh không nói nhiều, chỉ đặt bịch xuống quầy rồi xòe ngón tay ra đếm: "Ba ngày nữa được không dì?"

"Được."

"Cho anh mảnh giấy."

Dì Ba xé mảnh giấy từ quyển sổ cũ, ghi số phiếu. Anh Khải cầm lấy nhét vào ví da đã sờn, quay đi. Xe máy anh nổ to hơn mấy cái xe khác — cái xe đó anh chạy hơn chục năm rồi, dì nghe tiếng biết ngay.

Rồi đến bà Mận nhà cuối hẻm, đem bộ đồ ngủ đến lấy bộ khăn trải giường. Rồi chú Danh shipper, ghé vào trong vòng ba phút, lấy cái áo bảo hộ đem giặt thêm hai hôm trước. Rồi cô Thanh giáo viên, lấy áo dài xanh vừa ủi phẳng phiu, cẩn thận tháo móc ra kiểm tra rồi mới gật đầu hài lòng.

Dì Ba chạy từ quầy vào kho, từ kho ra máy giặt, tay trao tay nhận, miệng nói giá tiền, ghi sổ, thối lại tiền thừa — tất cả diễn ra nhanh và thuần thục như người chơi đàn đã thuộc bài từ lâu.

Năm giờ ba mươi. Khách thưa dần.

Thì cô gái đó đến.

Dì Ba không biết tên cô. Chỉ biết cô đến mỗi hai tuần một lần, luôn vào lúc gần tối, luôn gửi những bộ đồ bình thường — áo phông, quần jean, không có gì đặc biệt. Trả tiền đúng, không nói nhiều.

Hôm nay cô đến lấy. Áo phông trắng, áo phông xám, hai cái quần.

Cô cầm cái áo phông trắng lên. Nhìn cổ áo.

Dì Ba đã giặt sạch — nhưng dì biết hôm giao đến, ở cổ áo đó có một vệt nâu nhạt. Người ta hay tưởng là vết cà phê hay vết bùn. Dì Ba biết đó là vết nước mắt khô, loại người ta khóc rồi lấy tay quẹt ngang cổ áo, muối trong nước mắt để lại dấu.

Cô gái nhìn cổ áo một lúc. Rồi nhìn lên.

"Dì ơi, dì có thể... lần sau nếu con gửi áo mà có vết gì, dì cứ giặt bình thường thôi nghe. Không cần chú ý."

Dì Ba nhìn thẳng vào mắt cô. Cô chừng hai mươi lăm, hai mươi sáu — đôi mắt hơi sưng ở khóe, cái kiểu sưng của người không ngủ đủ giấc nhiều ngày chứ không phải vừa khóc xong.

"Dì biết," dì Ba nói, giọng bình thường như đang nói về chuyện thời tiết. "Dì chỉ làm sạch thôi. Chuyện của con dì không hỏi."

Cô gái im một giây.

"Cảm ơn dì."

Cô lấy túi đồ, quay đi. Bước ra khỏi hẻm, chìm vào dòng người trên phố chính lúc tan tầm.

Dì Ba nhìn theo một chút. Rồi quay vào tiếp tục phân loại đồ cho ngày mai.

Bà Tư Bán Bún đầu hẻm đôi khi hỏi dì Ba: "Dì ngày nào cũng thấy đủ thứ người, không mệt sao?"

Dì Ba thường cười. "Mệt thì mệt, nhưng mà thấy vui."

Có điều dì không giải thích được là cái vui đó từ đâu ra. Không phải vui vì kiếm được tiền, không phải vui vì người ta cảm ơn. Là cái vui của người biết mình đang làm một việc cần thiết theo cách người khác không nghĩ tới.

Giặt đồ. Đơn giản vậy thôi.

Nhưng cái áo của ông Hùng với tờ giấy nhàu nát trong túi, cái váy hoa sen của chị Ngọc với mùi nước hoa không phải của mình, cổ áo phông trắng của cô gái không tên — những thứ đó người ta đem đến đây là đem đến một phần câu chuyện họ không kể được với ai. Và dì Ba nhận lấy, làm sạch, trả lại, không hỏi han.

Như một người giữ bí mật bằng im lặng và xà phòng.

Sáu giờ. Dì Ba kéo cửa sắt xuống một nửa — không đóng hẳn, chỉ báo hiệu sắp đóng. Bên trong, máy giặt vẫn còn chạy một mẻ cuối. Bàn ủi đã tắt, khay nước bên dưới còn nóng.

Dì Ba ngồi xuống chiếc ghế nhựa sau quầy, rót một ly trà nguội, nhìn ra hẻm.

Bóng chiều kéo dài qua những chậu hoa giấy trước nhà bà Mận. Đứa nhỏ nhà đối diện đang tập xe đạp, ngã một cái, đứng dậy, chạy tiếp. Tiếng còi xe từ đường lớn vọng vào mơ hồ.

Dì Ba uống trà.

Con hẻm này — từ năm 2001 đến giờ, bao nhiêu người qua lại, bao nhiêu bộ đồ dì đã chạm tay vào. Người ta thay đổi — đổi việc, đổi nhà, đổi người yêu — nhưng quần áo thì vẫn bẩn theo những cách cũ. Mồ hôi. Bụi đường. Vết dầu mỡ. Vết nước mắt.

Dì Ba nghĩ đôi khi người ta cần một chỗ để đặt xuống thứ mình không mang nổi nữa — dù chỉ là chiếc áo bẩn, dù chỉ trong hai ba ngày — rồi nhận lại khi nó đã sạch hơn, thẳng hơn, thơm hơn.

Và có người sẽ cầm nó lại, mặc nó vào, bước tiếp.

Như vậy là đủ.

Máy giặt bíp lên một tiếng — mẻ cuối xong rồi. Dì Ba đứng dậy, đặt ly trà xuống, bước vào trong.

Hẻm 47 nhòa dần vào buổi tối, mang theo mùi cơm chiều từ mấy căn nhà cuối hẻm, tiếng ti-vi ai đó bật lớn, tiếng đứa nhỏ đã học được cách giữ thăng bằng reo lên trong bóng xanh của cây bàng già —

Và tiệm giặt ủi của dì Ba, đèn vẫn còn sáng thêm một chút nữa.