Chuyện bắt đầu ở xóm bên, cái xóm có ông cho tôi gửi xe.

Tôi biết vì tháng sáu năm ấy tôi xuống ruộng Rộc lần nữa, và ông cụ ấy giữ tôi lại uống nước.

Ông kể chuyện làng.

Ông bảo: dạo này trong xóm lạ lắm cậu ạ.

Tôi hỏi lạ thế nào.

Ông bảo: ăn mãi không thấy no.

Rồi ông kể, kể như kể một chuyện buồn cười.

Ông bảo nhà ông tháng này ăn hết gấp rưỡi gạo. Ông bảo bà nhà ông nấu cơm ba lần một ngày mà tối nào cũng vét nồi. Ông bảo thằng cháu nội mười hai tuổi ăn năm bát vẫn kêu đói.

Ông bảo: mà không phải mình nhà tôi. Cả cái xóm này.

Tôi đặt chén nước xuống.

Tôi hỏi từ bao giờ ạ.

Ông nghĩ. Rồi ông bảo: quãng sau rằm tháng ba.

Tôi ngồi trong cái nhà ấy chừng nửa tiếng nữa, hỏi thêm mấy câu, và tôi ghép ra được hình dạng của chuyện.

Cái xóm ấy có bốn mươi mấy nóc nhà, nằm cách khoảnh ruộng Rộc chừng bảy trăm mét, là chỗ dân cư gần nhất.

Từ quãng cuối tháng ba, người ta ăn nhiều hơn mà không no.

Không ai ốm. Không ai gầy đi. Không có gì mà bác sĩ gọi được tên.

Chỉ là ăn xong đứng dậy thì trong bụng vẫn thấy như chưa ăn.

Ông cụ kể còn có mấy nhà bỏ tiền đi cắt thuốc bắc. Có nhà nghĩ tại gạo, đổi sang mua gạo chỗ khác. Có bà nghĩ tại cái bếp, đi xem hướng bếp.

Ông bảo: người ta bảo tại đất. Bảo cái dự án nó đào bới, động long mạch.

Tôi hỏi: thế bác nghĩ sao ạ.

Ông cười. Ông bảo: tôi nghĩ tại bây giờ gạo nó không ngon như ngày xưa.

Tôi ra khỏi nhà ông và tôi đi bộ ra ruộng.

Tôi đứng ở bờ tới lúc chập tối, và tôi nhìn cái mặt ruộng méo đều bốn hecta ấy.

Từ chỗ tôi đứng bây giờ, tôi biết chính xác mình đã làm gì, và tôi biết vì mấy chục năm sau tôi phải giải thích chuyện này cho những người tới sau tôi, giải thích nhiều lần, mỗi lần một khó hơn.

Cái đàn ở xóm Rộc, suốt hai trăm năm, nằm yên.

Nó nằm yên vì nó không có chỗ nào để đi và không có gì để đòi. Đất trên nó là ruộng, và ruộng thì mỗi năm chỉ có người ra hai vụ.

Đêm rằm tháng ba, tôi tới.

Tôi bày sáu mươi hai bát cơm trắng có ngọn.

Tôi gọi tên từng người một và tôi chỉ vào một bát cơm và tôi nói rằng phần này của ông, phần này của bà.

Bốn mươi lăm người tách ra, tới, đứng, rồi tan.

Rồi họ quay lại.

Cái tôi làm đêm ấy, nếu nói cho gọn, là thế này: tôi đánh thức một cái đàn đã ngủ hai trăm năm, cho nó nếm mùi được gọi tên và được mời ăn, rồi tôi đi về.

Bây giờ nó thức.

Và một cái đàn sáu mươi hai người vừa thức dậy trong một khoảnh ruộng bốn hecta thì nó tìm cái gần nhất.

Cái gần nhất là bốn mươi mấy nóc nhà cách đó bảy trăm mét.

Ông cụ dạy tôi từ hồi tám tuổi rưỡi: con quỷ đói không ăn cơm, nó ăn cái no.

Tôi đã nghe câu ấy hàng trăm lần và tôi vẫn nghĩ đấy là một cách nói cho hình ảnh.

Đứng ở bờ ruộng chiều hôm ấy, tôi hiểu ra nó là một câu tả đúng.

Người ta nấu cơm. Người ta ăn. Cơm vào bụng người ta thật, gạo hết thật, người ta không gầy đi.

Cái bị lấy đi là cái phần sau khi ăn, cái phần đáng lẽ làm cho người ta buông đũa xuống và thấy đủ.

Bốn mươi mấy nóc nhà đang nuôi sáu mươi hai người bằng đúng cái phần ấy.

Tôi đứng ở bờ ruộng và tôi bắt đầu nghĩ cách sửa.

Tôi nghĩ suốt bốn tiếng trên đường về Hà Nội, và tôi nghĩ tiếp ba đêm nữa.

Tôi có ba hướng.

Hướng thứ nhất: gọi tiếp mười sáu cái tên không đáp, gọi kỹ hơn, gọi chậm, thử các biến thể tên tục.

Hướng ấy vô ích và tôi biết ngay. Bốn mươi lăm người đã đi rồi quay về. Gọi thêm mười sáu người nữa để họ cũng đi rồi quay về thì được cái gì.

Hướng thứ hai: dời cái đàn đi chỗ khác, xa khu dân cư.

Tôi ngồi với hướng này lâu nhất, và tôi bỏ nó vào đêm thứ ba, khi tôi nhận ra mình đang nghĩ ra đúng cái quy trình của An Cát.

Bắt. Nhốt. Đặt ở chỗ mình muốn.

Cái khác duy nhất là tôi định đặt chúng nó ở chỗ vắng thay vì chỗ đông người.

Mà chỗ vắng thì chúng nó đói, và ông nhân viên đi giày da đã nói với tôi rất rõ cái gì xảy ra khi chúng nó đói.

Trước khi bỏ hướng thứ hai, tôi có xuống ruộng thử một lần.

Tôi thử cái việc mà tôi vẫn cho là vô hại: tôi bày một bát cơm ở chỗ cách nền gạch chừng ba chục mét, về phía ngược với xóm, và tôi ngồi xem cái khối ấy có dịch về phía bát cơm không.

Nó dịch.

Cả bốn hecta nhích một cái về phía ấy, nhích rõ hơn mọi lần tôi từng thấy.

Tôi ngồi nhìn và trong người tôi có một cái gì đó nhấc lên, và tôi nhận ra ngay cái cảm giác ấy.

Nó là cái cảm giác hồi tôi hai mươi ba tuổi, mỗi lần chị Lệ nhắn có người hỏi thăm cậu.

Cảm giác của một người vừa phát hiện ra mình điều khiển được một thứ.

Tôi thu bát cơm ấy về, đổ đi, và tôi đi lên bờ.

Mà cái nhấc lên ấy thì tôi không đổ đi được.

Hướng thứ ba là hướng tôi không dám viết ra giấy trong ba đêm ấy.

Hướng ấy là: cho chúng nó ăn.