Sau khi công tác giám định khoa học được hoàn tất đầy đủ, Bảo tàng Quảng Nam phối hợp cùng chính quyền địa phương quyết định tổ chức một buổi lễ an táng chính thức cho bộ hài cốt, theo đúng nghi thức truyền thống, tại một khu vực nghĩa trang dành riêng cho các phát hiện khảo cổ học chưa xác định được danh tính cụ thể.

Ngọc Thư được giao trách nhiệm chính trong việc điều phối buổi lễ, một công việc cô nhận lời với một sự trang trọng đặc biệt, hiểu rõ đây không chỉ là một thủ tục hành chính, mà là một cách để trả lại phẩm giá cho một con người đã từng sống, từng yêu thương, từng được chôn cất cẩn thận bởi những người thân yêu của mình bốn trăm năm trước.

Cô tham khảo ý kiến từ các nhà sư địa phương, các chuyên gia văn hoá dân gian, để đảm bảo nghi thức được tổ chức phù hợp với truyền thống tâm linh Việt Nam, dù không thể xác định chính xác tôn giáo hay tín ngưỡng cụ thể của người đã khuất.

"Mình sẽ tổ chức theo nghi thức Phật giáo truyền thống, kết hợp với các yếu tố dân gian phổ biến của khu vực miền Trung vào thế kỷ mười sáu," Ngọc Thư giải thích với Diễm trong buổi họp chuẩn bị. "Đây là cách tiếp cận cân bằng nhất, tôn trọng cả yếu tố lịch sử lẫn tâm linh."

Diễm đồng ý, đóng góp thêm kinh nghiệm từ những buổi lễ tương tự chị từng tham gia trong sự nghiệp khảo cổ học của mình, đảm bảo mọi chi tiết đều được chuẩn bị chu đáo.

Trang sức và các hiện vật tuỳ táng ban đầu, sau khi đã được nghiên cứu và ghi chép đầy đủ, một phần sẽ được đặt lại cùng hài cốt theo đúng vị trí ban đầu, một phần khác, đặc biệt là mảnh lụa dệt chỉ vàng quý giá, sẽ được lưu giữ tại bảo tàng để phục vụ nghiên cứu và trưng bày lâu dài, một quyết định được cân nhắc kỹ giữa việc tôn trọng người đã khuất và giá trị khoa học, lịch sử của hiện vật.

Bà Kim Ngọc, dù không có tư cách chính thức để tham gia buổi lễ với vai trò công khai, đã liên hệ riêng với Ngọc Thư, bày tỏ mong muốn được có mặt, dù chỉ với tư cách một người quan sát thầm lặng.

"Tui hiểu tui không có quyền yêu cầu chi cả," bà nói qua điện thoại, giọng bà thận trọng. "Nhưng nếu được, tui muốn có mặt, dù chỉ đứng từ xa."

Ngọc Thư suy nghĩ một lúc trước khi trả lời. "Tui nghĩ điều đó có thể sắp xếp được, bà Kim Ngọc à. Bà đã đóng góp rất nhiều cho việc câu chuyện ni được kể lại đúng cách. Tui nghĩ bà xứng đáng có mặt, dù kín đáo."

Buổi lễ được ấn định vào một buổi sáng sớm cuối tuần, khi nghĩa trang còn vắng người, một sự lựa chọn có chủ đích để giữ không khí trang nghiêm, riêng tư nhất có thể cho khoảnh khắc quan trọng ni.

Những ngày trước lễ, Ngọc Thư dành nhiều giờ chuẩn bị bài phát biểu ngắn cô sẽ đọc tại buổi lễ, cân nhắc từng câu chữ để vừa mang tính khoa học khách quan, vừa đủ ấm áp để tôn vinh một con người, không chỉ là một hiện vật nghiên cứu. Cô viết đi viết lại nhiều lần, xé bỏ không biết bao nhiêu bản nháp, cảm thấy áp lực lạ thường trước nhiệm vụ tưởng chừng đơn giản này.

Khoa, dù vẫn đang trong quá trình hồi phục sau chấn thương vai, cũng ngỏ ý muốn tham gia buổi lễ, một sự tôn trọng dành cho người phụ nữ mà chính anh, qua nhiều tháng lặn xuống khu vực bà từng an nghỉ, đã bắt đầu cảm thấy một mối liên kết kỳ lạ không thể giải thích bằng lý trí thông thường.

"Tui muốn tiễn bà ấy một đoạn đường cuối," anh nói với Ngọc Thư, giọng anh trầm ngâm. "Dù tui chưa từng biết bà ấy là ai, tui đã dành hàng chục lượt lặn ở nơi bà ấy an nghỉ. Tui nghĩ mình nợ bà ấy ít nhất một lời tạm biệt tử tế."

Ngọc Thư gật đầu, hiểu rõ cảm giác đó hơn ai hết, và bắt đầu lên danh sách những người sẽ có mặt trong buổi lễ nhỏ nhưng đầy ý nghĩa này, cẩn thận cân bằng giữa tính trang trọng chính thức và sự riêng tư cần thiết cho tất cả những người liên quan.

Ông Năm cũng nhận được lời mời, dù ông đắn đo một lúc trước khi nhận lời, biết rằng sự có mặt của mình sẽ gợi lại nhiều ký ức phức tạp về những năm tháng ông từng dính líu tới chính loại hành vi đã đe doạ phá huỷ hiện trường này. Cuối cùng, ông quyết định tham dự, coi đó như một cách để khép lại hoàn toàn một chương quá khứ ông đã mang theo suốt nhiều thập kỷ.

Đêm trước buổi lễ, Ngọc Thư ngủ không ngon, đầu óc cứ nghĩ về người phụ nữ chưa từng biết tên, về hành trình bốn trăm năm dưới đáy biển của bà, và về chính hành trình gần một năm của cô để đưa bà trở lại với ánh sáng, dù không phải theo cách trọn vẹn nhất mà khoa học có thể mang lại.