Cái nụ cười của chị khách hàng cũ, đến giờ nghĩ lại vẫn thấy nó ghê rợn như một cảnh phim kinh dị chiếu chậm vậy. Nó không phải nụ cười khinh bỉ, mà là một nụ cười thấu hiểu – kiểu như người ta đã nhìn thấu tim gan phèo phổi mình, rồi nhẹ nhàng gật đầu xác nhận: “À, thì ra là vậy.” Tim tôi hụt thêm mấy nhịp, như đang nhảy bungee mà dây bị đứt giữa chừng. Lạnh toát từ sống lưng đến tận gót chân, mặc dù cái nắng Sài Gòn vẫn đang xối xả ngoài cửa sổ.

“Thế thì tốt quá. Mà chị thấy bên A, B, C... ai cũng dùng AI để thiết kế logo cả rồi, giá cũng cạnh tranh lắm.” Câu nói của chị như một nhát búa bổ thẳng vào cái giá trị cốt lõi mà tôi đang ra sức xây dựng: “tôi làm thủ công, tôi làm bằng tâm huyết, tôi làm bằng chất xám của mình.” Giờ thì khác gì tôi đang treo biển “hàng giả hàng nhái” mà còn sĩ diện nói là “hàng handmade độc quyền” không? Tôi cảm thấy như một kẻ lừa đảo bị bắt quả tang, dù trong lòng vẫn tự bào chữa: “Tôi đâu có lừa, tôi chỉ... tận dụng công nghệ thôi mà!”

Cái từ "cạnh tranh" đó mới ám ảnh tôi. Trước đây, tôi có thể tự tin hét giá cao hơn một chút vì cái mác "thiết kế trẻ, tư duy mới, làm việc có tâm." Giờ thì cái "tư duy mới" đó có khi lại là... AI, còn "làm việc có tâm" có khi lại là AI chạy server hết công suất 24/7. Hóa ra cái lợi thế cạnh tranh về tốc độ và hiệu quả của tôi, cái mà tôi nghĩ là vũ khí bí mật để vượt lên trong ngành, giờ lại trở thành tiêu chuẩn chung của thị trường. Tôi như một chiến binh vừa hăm hở khoe vũ khí tối tân, ai dè cả làng đã trang bị súng laser hết rồi, mình vẫn cầm dao găm mà cứ tưởng là "độc nhất vô nhị."

Mấy ngày sau câu nói của chị khách, tôi mất ăn mất ngủ. Mở mắt ra là thấy AI, nhắm mắt lại cũng thấy AI. Nó như một cái bóng khổng lồ, phủ kín cả tương lai sự nghiệp của tôi. Tôi lướt các diễn đàn thiết kế, các group freelancer, đâu đâu cũng thấy những bài đăng đại loại: "AI có thay thế được designer không?", "Giá thiết kế logo giờ rẻ bèo vì AI", hay thậm chí là "AI sẽ dạy bạn thất nghiệp như thế nào?".