Song Sử Ký

Năm 1593, một chàng trai xứ Thanh bị tước bằng thi, gạch tên khỏi bảng vì cha là kép hát — luật "xướng ca vô loài" không cho con nhà hát chạm vào khoa cử. Ba mươi tư năm sau, một bài phú viết lúc chăn trâu lọt vào tai một vị khám lý, và Đào Duy Từ đứng trước ngưỡng cửa cả đời chờ đợi. Đúng lúc đó, một tổ chức ngầm tồn tại gần trăm năm — sống bằng nghề viết lại sự thật cho ai trả giá cao nhất — tìm đến ông với một đề nghị hoàn hảo: xóa sạch vết nhơ xướng ca, dựng sẵn đường thăng tiến, bảo vệ ông khỏi bị lộ suốt đời. Cái giá thật: con người đã tự viết nên bài phú ấy sẽ bị xóa mãi mãi, thay bằng một cái tên giả không thuộc về ông.

Năm 1733, một cậu bé bảy tuổi ở làng Diên Hà đối lại một câu đố chơi chữ nhanh tới mức người lớn phải sửng sốt gọi cậu là "thần đồng". Nhưng tài năng thật, ở một xứ mà thi cử quyết định cả đời người, lại là thứ dễ bị nghi ngờ nhất: cùng năm cậu chào đời, một vụ bê bối thi hộ chấn động khiến hai mươi tám công tử nhà giàu bị đánh trượt, và những kẻ kiếm sống bằng gian lận khoa cử không biến mất, chỉ học cách giấu mình kỹ hơn, chuyển sang một thủ đoạn kín đáo hơn nhiều: đổi phách, tráo đúng tấm giấy niêm phong tên tuổi trên bài thi. Suốt mười chín năm, từ một đứa trẻ đọc sách chân trần tới chàng trai hai mươi sáu tuổi đỗ đầu cả ba kỳ thi liền một khoa, Lê Quý Đôn lớn lên song song với một mạng lưới vô danh chuyên nghề bán những cái tên giả cho ai trả giá cao, và nhiều lần chạm phải nó mà không biết gọi tên nó là gì.

Đầu năm 1760, Lê Quý Đôn, 34 tuổi, đỗ đầu cả ba kỳ thi tám năm trước, lên đường cùng Chánh sứ Trần Huy Mật và Phó sứ Trịnh Xuân Thụ, vượt ải Nam Quan sang báo tang Thượng hoàng và dâng lễ cống nhà Thanh. Đây là lần đầu tiên ông rời khỏi cương vực Đại Việt, và cũng là lần đầu tiên ông hiểu ra: một đoàn sứ được miễn khám xét ở mọi cửa ải là món hàng quý giá nhất mà bất kỳ kẻ buôn lậu nào từng mơ tới. Giữa hành trình gần hai năm, một kẻ trong chính đoàn tùy tùng đang lợi dụng đúng thứ quyền miễn trừ ấy để chuyển giấy tờ giả qua biên giới, ăn tiền của cả hai phía. Ông sẽ dùng chính học vấn khiến quan lại nhà Thanh phải nể để lần ra một cái tên giấu mặt khác, gần mình hơn nhiều so với bất kỳ điều gì ông tưởng tượng khi lên đường.

Năm 1671, một thiếu niên mười bảy tuổi rời quê Lôi Châu vì không chịu cạo đầu theo triều đại mới. Cậu không mang theo gươm, không mang theo môn phái, chỉ mang một cuốn sổ nợ của cha và một nguyên tắc học lỏm từ kẻ lạ: sổ sách không đứng tên ai thì không ai giết được người viết sổ. Ba mươi bảy năm sau, ông chủ bảy sòng bạc dọc một vùng biển không thuộc về ai đó quỳ trước một vị chúa xa lạ để xin thứ ông chưa từng có: một lá cờ. Cái giá thật mà ông chưa biết lúc quỳ xuống là có cờ nghĩa là có chủ, và một vùng đất có chủ sẽ là thứ đầu tiên bị giằng lấy. Chuyện Mạc Cửu và Hà Tiên, quyển 3 bộ "Song Sử Ký".