KỊCH THỨ XII

Nam-tước phu-nhân, bà đầm Gia-cốp, Lý-dật

Gi. — Bẩm lạy bà, con dám tự-tiện vào hầu bà thế này không phải lắm, xin bà tha lỗi cho. Con làm nghề bán xống áo cũ, tên con là mụ Gia-cốp. Thường con vẫn bán đăng-tên và những đồ phấn-sáp hầu bà Đô-ri-men. Nhân con sắp có một món hàng rẻ mà tốt lắm, con đến trình bà biết trước để bà mua cho, nhưng bà không sẵn tiền, bà có bảo con đến hầu bà đây, có lẽ con được món khách.

N. — Mụ có hàng gì bán?

Gi. — Thưa lạy bà, con có một bộ áo khoác ngoài đẹp lắm mà chỉ có nghìn rưởi phật lăng, của một bà chánh-tòa, mới khoác có hai lần.

N. — Đem cho ta xem.

Gi. — Vâng, để hôm nào người ta giao cho con, thì con xin mang lại hầu bà. Con xin mua thật rẻ để bà dùng.

L. — Ừ. mụ có món hàng nào tốt thì đem đến đây. Bà tôi có lượng lắm đó, mụ không e thiệt đâu.

Gi. — Lợi hại đôi chút tôi có quản gì đâu. Nhờ trời tôi còn lắm nghề khác nữa chứ nào có một nghề bán áo quần cũ.

N. — Ta cũng biết chừng như thế.

L. (Nói một mình). — Nom cái bộ mặt cũng đã đủ biết.

Gi. — Nếu nhà con lại chẳng lắm nghề thì lấy gì mà nuôi được đàn con mọn. Con cũng có một thằng chồng, nhưng nó chỉ biết làm khổ cho con, cứ năm một choành-choạch mà nó chẳng kiếm được nửa xu đỡ-đần nào cả.

L. — Cũng may mà trong thiên-hạ còn lắm thứ đàn-ông khác.

N. — Này thế mụ Gia-cốp ta hỏi. Vậy thế mụ làm những nghề gì mà một mình nuôi nổi một nhà như thế hử?

Gi. — Bẩm bà, con lại còn làm mai làm mối, dắt-díu cho trai gái lấy nhau. Ngặt một nỗi con chỉ quen gây-dựng được những đám lấy nhau theo phép, thành ra không bở bằng những đám gió-trăng. Thôi, nhưng thế cũng là một cái phúc để lại cho con cháu.

L. — Ừ, khá khen cho mụ là người nhân-nghĩa đó.

Gi. — Bẩm bà, ví bà muốn nên gia-thất, thì con có một đám hay quá! Con xin mách.

N. — Mụ muốn làm mối chồng cho ta?

Gi. — Thưa vâng. Nguyên con biết một nhà quí-phái kia ở xứ Li-mô. Con người tính-nết hay quá. Chắc rằng người ấy vợ bảo sao nghe vậy, cũng như người ở Ba-lê.

L. — Đó cũng là một chuyện tình-cờ hay nhỉ.

N. — Thôi. Ta nghe mình ta chưa đến tuổi lấy được chồng. Ta chưa chán đời đâu mà.

L. — Này mụ Gia-cốp, bà tôi chưa chán đời, nhưng tôi đây chán đời lắm rồi. Xin mụ ghi tên tôi vào sổ, có món nào mách hộ, nghe.

Gi. — Việc cô có sẵn rồi. Tôi quen một gã thư-ký kia, béo chùn béo chụt, của-cải đã dành-dụm được ít nhiều, ngặt người trên không có ai bảo-hộ, nên chi hắn muốn lấy người vợ đẹp, cho dễ kiếm quan thầy.

L. — Nếu vậy tốt quá! Mụ để món ấy cho tôi nhé.

N. — Mụ Gia-cốp, dễ thường mụ có vốn đấy nhỉ?

Gi. — Thưa lạy bà, con như người ta, thì danh-giá chán ở đất Ba-lê này. Con như người ta, thì xe-xe ngựa-ngựa vênh-vang lắm, bởi vì em con là tay buôn-bán tiền-bạc, nhà giàu cự-phú ở kinh-thành.

N. — Mụ có em nhà giàu?

Gi. — Vâng, cậu nó buôn-bán to lắm, tên là Tục-ca-lệ, con chẳng giấu gì bà.

N. — Mụ là chị ruột ông Tục-ca-lệ?

Gi. — Vâng, con là chị ruột, cung cha cùng mẹ.

L. (Ngạc-nhiên lắm). — Vậy ra ông Tục ca-lệ là em ruột bà?

Gi. — Thưa cô vâng. Chính là em ruột tôi. Vậy mà tôi cũng không nên bà-lớn. Nhưng tôi dám hỏi: Vì đâu mà bà với cô ngơ-ngác vậy? Ý chừng là bà với cô cũng trách cậu nó là tệ. Giàu-có như thế, mà nỡ để cho chị ruột phải làm trăm nghề hèn-hạ như thế, có phải chăng?

L. — Phải. Tôi lấy câu ấy làm quái-lạ thật!

Gi. — Nó còn tệ nữa, thưa bà với thưa cô ạ. Nó đã chẳng cho tôi nhờ-cậy điều gì thì chớ, nó còn cấm cửa tôi nữa. Nhà nó dùng biết bao nhiêu người làm công, mà nó nhứt định không cho chồng tôi một việc làm.

N. — Vậy thì ức lắm nhỉ?

L. — Em đâu có em vô-phúc như thế!

Gi. — Phận làm em, nó đã chẳng ra gì; phận làm chồng kia, nó lại còn tệ nữa. Nó đuổi vợ nó đi đó, bà với cô ạ!

N. — Sao mà đuổi vợ đi. Ý chừng xung-khắc?

Gi. — Vâng. Vợ với chồng nhà nó như thể hằn-thù nhau vậy. Bây giờ nó tống vợ nó về nhà-quê ở rồi đó.

N. — Ủa này lạ! Vậy ra ông Tục-ca-lệ hãy còn vợ?

Gi. — Thưa hãy còn, nhưng hai người ở riêng đã mười năm nay. Cậu nó vẫn chi tiền tháng cho mợ nó, để mợ nó đừng ra tỉnh-thành.

N. — Lý-dật!

L. — Thưa bà, thế thì người ấy bất-nhân quá nhỉ!

Gi. — Nó ăn-ở như thế, rồi thế nào cũng có ngày trời hại nó mà thôi. Tôi đã thấy có người nói rằng sự làm ăn của nó đã thấy xuống nhiều lắm.

N. — Thật ư, bà Gia-cốp?

Gi. — Trách nào mà không hại. Tuổi nó đã già mà còn dại, gái nào cũng mê, chỉ trừ có vợ nó là nó ghét bỏ. Nó đã mê đám nào là tiền vứt đi kể có trăm nghìn, kiếm dẫu bao nhiêu cũng chẳng lại, thưa bà.

L. — Mụ nói với ai điều ấy thì người ta còn ngờ. Bà con ta thì chịu ngay là thật.

Gi. — Bây giờ thì tôi không biết nó phải ai. Nhưng bao giờ cũng có một đứa vặt lông, vặt cánh, bóc-lột đủ vành đủ vẻ. Thế mà nó vẫn tưởng nó khôn, bởi vì với gái nào nó cũng nói dối không vợ, nó cũng hẹn nó lấy người ta. Bà thử nghĩ xem, có phải thế là nó dại lắm không?

N. (Ngao-ngán). — Phải. Như thế thì cũng không được....

Gi. — Cha mẹ ơi, thôi thế tôi cũng mát ruột! Vậy mới là trời quả báo. Giả sử tôi biết gái nào là nhân-ngãi của nó, thì tôi đến tận nhà mà bảo nên moi, nên móc, nên bòn, nên nhặt, nên gặm, nên nuốt, nên cướp, nên lấy, nên rút ruột rút gan cho thằng Tục-ca-lệ khánh-kiệt đi. (Quay lại hỏi Lý-dật). Có phải cô gặp được nó, cô cũng làm như thế không, cô?

L. — Thật thế, mụ Gia-cốp ạ.

Gi. — Lạy bà, bà tha lỗi cho con đem chuyện nhà ra mà kể rác tai bà như thế. Nhưng mà con nghĩ đến lúc nào, con không sao nhịn được. Thôi, kính lạy bà nghỉ, để con đi về. Khi nào con có món đồ đó, con xin mang lại hầu bà.

N. — Lúc nào thong-thả, bà mang đến cũng được, không vội gì.