DỊCH CHỮ PHAP

LỜI KHUYÊN HỌC TRÒ VỀ BÀI DỊCH CHỮ PHÁP RA TIẾNG AN-NAM

Bài này tuy là một bài nguyện-thí, song cũng quan-trọng lắm, vì có đủ số điểm bài này với bài tập đọc chữ Pháp về kỳ vấn-đáp mới được lên lớp Trung-đẳng (Cours mogen) mà khỏi phải thi.

1·/ Trước khi dịch, nên đọc kỹ bài chữ Pháp cho hiểu rõ đại-ý trong bài; thoạt-tiên dịch câu đầu bài, phần nhiều người cứ hay thêm mấy chữ nói về như bài L'écolier (trang 113) dịch là: nói về cậu học trò; Le marché (trang 121) dịch là: nói về cái chợ; mấy chữ thêm ấy thật vô-vị, tưởng nên bỏ đi mà cứ dịch ngay là: cậu học trò, cái chợ, v. v...

2·/ Khi dịch đến bài thì nên đọc cho hiểu hẳn cả câu rồi hãy dịch, không nên dịch từng chữ một, tùy chỗ nên đảo một phần câu xuống dưới, như câu: « de grand matin, le laboureur conduit son buffle au travail », trong bài "Le laboureur" (trang 119), khi dịch phải đảo phần câu « de grand matin » xuống dưới; hay đảo một phần câu lên trên như câu: « rarement je me trompais quand je prévoyais le temps du lendemain », trong bài "Le patron pêcheur" (trang 120) khi dịch phải đảo phần câu « quand je-prévoyais le temps du lendemain » lên trên; hay trong bài chữ pháp có đặt đoạn sen vào giữa tiếng sujet và tiếng verbe (phrase incise) thì mình nên liệu mà để câu ấy lên trên hay xuống dưới, như đoạn: « le muffle hors de l'eau », trong câu « tandis que ses buffles... dans la mare » ở bài "Lété" (trang 124) khi dịch mình phải để câu ấy xuống dưới.

3·/ Hễ mình gặp một câu tiếng Pháp nào mà tiếng verbe đặt theo lối thụ-động (forme passive) thì nên dịch như là tiếng verbe ấy đặt theo lối chủ động (forme active) mà biến hóa đi, như câu: « mon école est percée de nombreuses portes » trong bài "Mon école" (trang 115), cứ theo điệu văn Pháp thì phải dịch là: trường tôi học bị chọc thủng bởi nhiều cửa, song phải dịch là: trường tôi học có nhiều cửa..... hay như câu: « mon village est traversé par la voie ferrée » trong bài "Le chemin de fer" (trang 123), đáng nhẽ phải dịch là làng tôi bị đi qua bởi một con đường sắt, song phải dịch là: làng tôi có đường sắt đi qua; nói tóm lại là mình phải dịch thế nào cho ra một câu tiếng an-nam, người đọc đến không thấy ngớ ngẩn, chúc chắc, hiểu ngay được ý nghĩa câu văn mình dịch ra.

4·/ Về bài dịch, lại có một điều khó nữa là phải tìm những tiếng an-nam vừa phải đúng nghĩa tiếng Pháp, vừa phải hợp vào ý bài mình dịch, thí dụ như chữ nói kỹ cho biết trong bài « Những điều cần phải biết để đề phòng bệnh đậu » (trang 127) chữ xoay chần trong bài « Người thợ cày » (trang 120) chữ người thượng cổ trong bài « Nhà ở của người ta » (trang 114) vân vân.