──────────────────────────────────── "Ngài có công lao lớn, lòng dạ son sắt, tài lược hơn người: ba lần giặc Bắc xâm, ba lần bị đánh lui." — Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, Kỷ Nhà Trần ────────────────────────────────────

Sông Bạch Đằng vẫn chảy.

Triều lên vào lúc canh hai, lên chậm, lên như thể nước không muốn làm kinh động ai. Triều xuống trước khi trời sáng hẳn. Không ai nhìn thấy khoảnh khắc chuyển. Chỉ thấy kết quả: mặt sông thấp hơn, bùn ở hai bên bờ ướt thêm một chút, rồi khô lại.

Cây lim, cây táu mọc ven bờ không biết dưới rễ mình từng có cọc gỗ đóng thẳng hàng, từng có xác thuyền vỡ trôi dạt nhiều ngày sau khi nước rút. Chúng cứ mọc, cứ già đi, vỏ cây xù xì thêm mỗi năm, không phân biệt đất này khác đất kia ở chỗ nào.

Trăm năm.

Ở Vạn Kiếp, trong một gian nhà nhỏ không còn ai nhớ tên người dựng, một thanh gươm cũ treo trên giá gỗ, vỏ đã lên nước bóng vì tay người lau hằng năm vào dịp giỗ, nhưng lưỡi không ai rút ra nữa.