7. — CHUYÊN HOÀNG-TỬ CÓ BỜM

Ngày xưa có một bà Hoàng-hậu, sinh ra được một hoàng-nam, diện-mạo xấu xa, hình-thù lệch lẹo, đến nỗi triều-đình nghi mãi không biết có phải hình người hay không. Khi đẻ, có một cô tiên ở đó, bảo rằng: Hoàng-tử tuy xấu, mà rồi ra ai cũng phải yêu, vì có nhiều trí-khôn lắm. Cô tiên lại nói rằng: Ta ban lộc cho Hoàng-tử, chẳng những khôn-ngoan, ngày sau Hoàng-tử yêu ai, lại còn khiến cho người ấy cũng khôn-ngoan bằng mình.

Hoàng-hậu đẻ ra con xấu-xí như thế, đương ngao-ngán, được lời tiên dạy, cũng hả tấm lòng đôi chút. Quả như vậy, Hoàng-tử vừa thoạt biết nói, thì nói ngay những điều châu ngọc gấm thêu; trong cách ăn ở, trăm việc, việc gì cũng khôn khéo, để cho ai ai đều phải thích. Tôi còn quên không nói: lúc Hoàng-tử lọt lòng ra, trên đầu có một cái bờm tóc nhỏ, cho nên đã đặt tên là Ri-kê có bờm (Riquet à la houppe). Ri-kê vốn là tên họ.

Cách đó chừng bảy tám năm, có bà Hoàng-hậu nước bên, sinh ra được hai công-chúa. Công-chúa lớn thì xinh đẹp hơn sao Băng, Hoàng-hậu bằng lòng quá, đến nỗi ai cũng lo ngài mừng quá hóa đau. Cũng một cô tiên, khí trước đỡ đầu cho Hoàng-tử Ri-kê, nay lại đến đỡ đầu cho công-chúa. Cô tiên thấy Hoàng-hậu mừng quá bèn nói để cho bớt mừng rằng: Công chúa lớn lên sẽ ngu đần dại dột, đẹp ngần nào lại vô duyên ngần ấy. Hoàng-hậu lấy làm giận lắm. Chẳng được bao lâu lại có nỗi giận thêm. Đẻ ra một công chúa nữa, xấu như ma-lem, thì cô tiên lại khuyên dỗ rằng: Xin Hoàng-hậu chớ giận-dữ như thế, công-chúa này hỏng bề nhan-sắc, lai được bề thông-minh trí-tuệ. Ngày sau ăn nói có duyên, đến nỗi người ta vui tai nghe mà chẳng thấy bộ mặt xấu. — Hoàng-hậu rằng: Trời cho được vậy là hay! Nhưng có thể nào làm cho công-chúa lớn đã đẹp như sao, lại được thêm đôi chút tài trí, thì hay lắm? — Cô tiên thưa rằng: Muôn tâu, công chúa lớn thì tôi không thể nào giúp trí-khôn được, nhưng về phần nhan sắc của công-chúa, thì hoàng-hậu muốn sao tôi cũng xin làm được vậy. Mà tôi lại ban lộc thêm cho công-chúa ngày sau yêu ai có thể làm cho người ấy cũng đẹp bằng mình.

Hai nàng công-chúa mỗi ngày mỗi lớn lên, thì sắc chị, tài em cũng càng thêm mặn, đâu cũng lừng-lẫy tiếng đồn chị đẹp em tài. Nhưng phần hay thêm ra, phần dở cũng thêm ra. Công-chúa em thì mỗi ngày một thấy xấu; công-chúa chị thì mỗi ngày một thấy ngây-độn. Ai hỏi gì, một là cư lì như đứa câm, hai là nói chẳng ăn thua đâu vào đâu cả. Chân tay thì lóng-cóng, động rờ vào đâu đổ vỡ đấy, ăn uống thì đánh đổ đánh vãi đầm-đìa cả ra xống áo.

Tuy rằng xưa nay đàn-bà con-gái nhan-sắc thường vẫn là phần hơn, song ngồi đám nào, công-chúa em vẫn nhiều người ưa hơn công-chúa chị. Lúc mới thì ai cũng đến xúm quanh mình người đẹp, để nhìn bộ mặt tốt tươi; nhưng đẹp mà vô duyên thì ai cũng chán, lại chạy cả sang với người nói-năng mặn-mà vui-vẻ; chỉ trong mấy phút đồng-hồ, bên công-chúa chị đã vắng ngắt chẳng còn ai, mà bên công-chúa em thì người len nhau mà nghe chuyện. Công-chúa chị tuy ngu-đần nhưng cũng biết ngượng, giả-sử ai cho một nửa trí-khôn của em, chị cũng bằng lòng nhường hết nhan-sắc. Hoàng-hậu nhiều phen phải quở-mắng công-chúa chị vì những câu nói càn nói rỡ, làm cho công-chúa lại thêm đau, muốn chết ngay đi được.

Một ngày kia, công-chúa vào núp trong rừng để phàn-nàn số-phận, thì thấy ở đâu chạy đến, một chàng xấu-xí lạ đời, hình dung chướng mắt, nhưng áo quần thì rất là sang. Chính là hoàng tử Ri-kê có bờm. Vốn hoàng-tử một khi xem bức tranh vẽ hình công-chúa, thấy đẹp phải lòng, liền từ bỏ nước nhà, mà sang đến đó, để cố vào thừa nhan, và hầu chuyện công-chúa. Hoàng-tử đến nơi rừng đó, may sao lại gặp người yêu thơ-thẩn một mình, mừng khôn siết kể, bèn lễ phép mà lại gần chào hỏi. Hoàng-tử chào hỏi, thấy công-chúa buồn bã không thưa, bèn nói rằng: « Tôi không hiểu cớ sao một người đẹp như nàng, mà lại mặt ủ mày chau như thế. Tuy xưa nay tôi được thấy đàn-bà đẹp, kể cũng đã nhiều, nhưng chưa từng được thấy người nào sánh cùng được với nàng cả. »

Công-chúa mở miệng nói rằng: « Ngài nói thế.. » rồi thì im phăng-phắc, không có câu gì nữa. — Hoàng-tử rằng: « Tôi tưởng làm thân con gái, nhan sắc là một cái của báu trời cho. Ai đã đuợc rồi, thì tưởng không còn phải ước ao chi nữa; chẳng còn phải tủi điều gì nữa. » — Công-chúa thưa: « Thiếp ước gì được xấu như chàng mà có chút trí-khôn, thì còn hơn là đẹp như thiếp, mà lại vô duyên như thiếp. » — Hoàng-tử nói: « Tưởng mình là vô duyên, thì còn gì có duyên hơn nữa. Duyên là một cái phúc lạ, càng có bao nhiêu, lại càng tưởng là không có. » — Nàng rằng: « Câu ấy thiếp không được biết. Thiếp chỉ biết rằng thiếp ngu dại lắm, bởi vậy cho nên thiếp buồn rầu ». — « Nếu nàng chỉ buồn về nỗi ấy, thì tôi tưởng, tôi có phép chữa được cho nàng ». — Hỏi: « Ngài có phép gì? » — « Tôi đây có phép, hễ yêu ai nhất thì làm cho người ấy được có duyên. Nàng chính là người tôi yêu nhứt trần-gian. Vậy nếu nàng muốn có duyên, tưởng chẳng khó gì, nàng thuận lấy tôi là đủ. »

Công-chúa thẹn ngẩn-ngơ ra, không nói sao cả. Hoàng-tử thấy vậy bảo rằng: « Tôi coi đó thì biết câu nói của tôi chẳng đẹp lòng nàng, mà nàng giận là phải. Nhưng tôi cũng xin để cho nàng một năm mà nghĩ cho chín, rồi quyết định làm sao tùy ý nàng ». Công-chúa vừa ít duyên mà lại thèm có duyên lắm lắm, tính ra một năm đằng đẵng, chờ lâu không nổi, bèn thuận ngay tức thì. Vừa buông miệng hẹn lấy hoàng-tử Ri-kê, thì nghe trong mình bỗng thấy đổi ra người khác. Cái miệng xưa nay nói năng lúng túng, tự dưng hóa ra mở miệng thành văn, lới lẽ phun ra như hoa, như gấm, như nước chảy, gió đưa. Ngay lúc ấy đối đáp với hoàng-tử Ri-kê khéo quá đến nỗi Hoàng-tử đã e đem trí khôn mà xẻ cho nàng mất phần to, chỉ còn nửa nhỏ giữ cho phần mình.

Khi công-chúa về triều, cả đình-thần tự dưng thấy miệng nói cười như gấm thêu, như hoa nở, không hiểu vì đâu. Trước kia mở miệng nói ra câu lầm-lỡ, mà nay chưa rỉ răng đã thấy những câu cẩm-tú. Triều-đình mừng rỡ vô cùng. Duy chỉ công-chúa em là ra ý sượng-sùng, vì xưa kia chỉ hơn chị có cái duyên tươi miệng tốt, mà nay chị mình đã hơn cái đẹp, lại còn hơn cả miệng tốt duyên tươi, thì ai nấy đổ dồn cả về bên chị, để trơ một mình ra xấu-xa chẳng khác con nghề.

Vua cha tin nghe công-chúa lắm, các việc triều-đình thường phán hỏi, một đôi khi lại họp các đình-thần tại cung công-chúa mà bàn việc nước. Tin ấy đồn dậy đi xa gần, bao nhiêu những con vua lân-quốc đua nhau mà đến giạm hỏi. Nhưng nàng chưa cho ai là đủ tài-trí, cho nên vị nào đến hầu chuyện nàng cũng nghe, mà chẳng hẹn với ai cả. Về sau có một ông hoàng, quyền thế đã to, của cải lại lắm, tài cao học rộng, người lại giỏi trai. Nàng không thể cầm lòng vì-nể. Vua cha biết ý, bèn phán truyền rằng ngài để cho công-chúa tùy-tiện mà kén lấy phò-mã. Đàn-bà con-gái càng tài-trí bao nhiêu việc ấy lại càng khó quyết. Nên chi công-chúa lạy tạ vua cha mà tâu xin vua cha cho phép nghĩ ngợi ít ngày.

Một hôm kia, công-chúa tình cờ lại đi chơi đến chỗ khúc rừng gặp hoàng-tử Ri-kê có bờm ngày trước. Nàng đi đến chỗ thanh vắng đó là có ý để nghĩ ngợi đến việc chồng con. Đương khi nàng đi thơ-thẩn, nét mặt nghiêm-trang mà lo tính, thình-lình nghe tiếng động sình-sịch dưới chân, hình như có đông người đi lại sì-sục làm gì dưới đất. Nàng bèn lắng tai, thì nghe tiếng một người nói rằng: « Đem cái nồi kia lại đây cho ta. » Người lại nói: « Đưa cho tôi cái chảo nọ. » Một người nữa nói: « Cho thêm củi vào bếp. » Giữa lúc ấy mặt đất nẻ ra, nàng nhìn xuống thì thấy một cái hang rộng, trong có một lũ nhà-bếp đương nấu nướng làm cỗ to lắm. Lại thấy một toán chừng hai ba mươi tên đồ-tể ở trong hầm kéo ra, rồi đi vào một hàng cây. Ở đó có đặt một cái bàn dài lắm. Lũ đồ-tể, tay cầm dao-phay, mái tai giắt cái đuôi hồ-li,, làm thịt bày cỗ theo nhịp hát, không biết hát ở đâu mà êm tai như thế.

Công-chúa ngạc-nhiên mới hỏi lũ ấy làm cỗ cho ai thì tên đầu bếp chạy ra mà thưa rằng: « Bẩm bà, đây chúng tôi làm cỗ cưới cho hoàng-tử Ri-kê có bờm. Đến mai thì cưới. » Công-chúa lại ngạc-nhiên nữa. Bấy giờ mới sực nhớ ra rằng cũng một hôm ấy năm trước, mình có hẹn lấy hoàng-tử Ri-kê ở chốn đó, thì ngã ngửa người ra.

Nàng quên, mãi đến lúc ấy mới nhớ ra, bởi vì khi hẹn xe tơ kết tóc với chàng Ri-kê, thì nàng hãy còn là đứa dại dột, đến khi nhờ phép hoàng-tử cho được hóa khôn-ngoan, thì quên mất cả những điều dại dột khi trước.

Nàng lại đi, đi chưa được ba mươi bước chân, thì gặp hoàng-tử Ri-kê, dõng-dạc, đường-hoàng, vảnh-vao như ông hoàng sắp lấy vợ. Hoàng-tử lại trước công chúa mà rằng: « Dám thưa bà, bà coi đó thì biết tôi đây là kẻ thật lời. Hôm nay bà cũng đến đây, tôi chắc hẳn cũng là để y lời ước năm ngoái, mà làm cho tôi được hóa nên một người vẻ-vang nhứt trong đám nam-nhi. » — Công-chúa nói: « Tôi xin thú thật cùng ngài rằng việc ấy tôi đây chưa quyết, mà dẫu bao giờ có quyết chăng nữa, hẳn tôi cũng không quyết được theo như ý ngài. » — Chàng rằng: « Bà nói lạ! » — Công-chúa thưa: « Thưa ngài, quả như vậy. Thưa ngài, ví thử tôi gặp phải người ngu-xuẩn, thì ngày nay tôi cũng lấy làm khó nghĩ thật. Kẻ ngu xuẩn ắt hẳn bảo tôi rằng: Một vị công-chúa chỉ có lời nói là trọng. Công chúa đã hẹn lấy ta, nay phải y hẹn đi. Nhưng ngài đây là một bậc trí-giả trong đám nam-nhi, thì tôi chắc rằng ngài sẽ để tai nghe lời tôi phân-giải. Ngài hẳn cũng nghĩ rằng, khi tôi còn dại-dột như con vật, mà tô cũng không thể quyết-định lấy ngài được. Phương chi là bây giờ tôi nhờ ngài đã cho tôi được trí khôn này, thì hẳn kén ngườ lại càng thêm khó. Lẽ đâu lúc tôi khôn, tôi lại đi làm một việc mà khi tôi còn dại tôi đã không làm? Nếu ngài thật lòng muốn lấy tôi, thì sao lại khờ, mà đi chữa cho tôi khỏi dại-dột, mà đi mở mắt cho tôi nom rõ? »

Hoàng-tử Ri-kê đáp rằng: « Thưa bà nế bà cho phép đứa ngu-xuẩn được trách bà câu thất-ước ấy, thì tôi há lại chẳng có quyền trách bà hay sao? Vả chăng câu hẹn của bà lại can-hệ đến cái vẻ-vang của tôi suốt một đời. Lẽ đâu người có trí lại phải thiệt thòi hơn đứa ngu-xuẩn. Bà là người nhiều trí khôn như thế, xưa kia thèm khát trí-khôn như thế, bà há lại cãi lấy được câu ngược lẽ đó hay sao? Nhưng thôi, xin bàn đến việc đôi ta bây giờ. Trừ ra cái xấu-xí, còn bà thử xem trong người tôi có điều gì không vừa ý bà nữa chăng? Hoặc là bà bảo dòng-dõi nhà tôi không được sang-trọng, trí-khôn tôi kém cỏi, tính-khí tôi hay bẳn gắt, hay là cách-điệu tôi không được lịch-sự chăng? » — Công-chúa rằng: « Thưa không. Bao nhiêu những điều ấy ngài cùng có cả. »

Hoàng-tử nói: « Nếu vậy, thì tôi tưởng thân này sắp được sung sướng, vì công-chúa có phép làm cho tôi nên được gã giỏitrai nhứt trong đám nam nhi. » — Công-chúa hỏi: « Sao lại thế? » — Thưa rằng: « Hễ công-chúa yêu tôi mà muốn cho tôi đẹp thì tôi đưọc đẹp. Tôi xin nói cái này để nàng hết hồ-nghi: cũng một cô tiên, khi tôi sinh ra, có ban lộc cho tôi được phép yêu ai, thì làm cho người ấy mặn-mà có duyên; đến ngày nàng sinh ra, lại ban lộc cho nàng được phép yêu ai, thì làm cho người ấy được tốt tươi xinh đẹp. »

— Công-chúa rằng: « Nếu vậy, thì tôi hết lòng ao ước cho ngài hóa nên một ông hoàng đẹp nhứt và đáng yêu nhứt trong thiên-hạ. Nếu tôi có phép ấy, thì tôi xin hiến ngài cái lộc tiên cho ấy ngay. »

Công-chúa chưa nói dứt lời, thì thấy hoàng-tử Ri-kê có bờm tự dưng hiện ngay ra trước mạt mình một chàng thanh-niên đẹp nhứt, đường-bệ nhứt, xinh-tươi nhứt, chưa hề nom thấy ông hoàng nào như thế bao giờ.

Có người quyết rằng cái phép lạ ấy không phải là phép iên, mà thật là phép ái-tình. Họ nói rằng chẳng qua công-chúa thấy Hoàng-tử thủy chung một lòng nột dạ, tính lại kín đáo, nhún nhường, có tâm, có trí, thì bao nhiêu cái xấu, mình mảy lệch lẹo, mặt mày thô kệch, nó biến đi đâu mất cả mắt không nhìn thấy nữa. Cái bướu sau lưng bỗng đã thành ra một cái lưng uốn-éo có duyên; cái chân chàng thọt, bỗng đã hóa ra một cách gật-gù lơ-ẳng. Con mắt chàng lác, lại hóa ra long-lanh sáng quắc, khi ngài trợn lên, công-chúa lại cho là nồng tấm yêu ở đầu mày cuối mắt. Còn cái mũi to mà đỏ, thì lại thêm cái dạng con người can-đảm hùng-cường.

Nhưng dầu là phép tiên hay phép khá vô luận, công-chúa hẹn ngay với hoàng-tử rằng hễ chàng về xin được phép vua cha, thì nàng xin lấy. Vua cha công-chúa nghe tin rằng con gái mình muốn lấy hoàng-tử Ri-kê có bờm, lại biết hoàng-tử là người tà trí hiền-hậu, bèn thuận gả ngay. Đến hôm sau thì làm lễ cưới, như ý chàng Ri-kê có bờm đã định trước, và lễ-nghi cũng theo những cách của hoàng-tử đã sửa soạn từ lâu.

KẾT

Ở trong câu chuyện kể trên,

Bịa ra cũng có, quả-nhiên lại nhiều:

Cái gì của người yêu cũng đẹp,

Lòng đã yêu, môi mép thêm duyên.

KẾT NỮA

Thợ Tạo dẫu chiều người khéo đúc,

Cho tốt tươi như cúc như lan.

Mầu da nét bút khôn vờn,

Nhưng xui-khiến được người dan-díu tình:

Duy một thứ rất xinh mà ẩn,

Vì tấm yêu bày sẵn cho nhìn.