4.— CON MÈO THẦY-THỢ, HAY LÀ CON MÈO ĐI HIA

Bác nhà quê kia, có ba đứa con trai. Lúc chết đi, gia tài để lại chỉ có một cái cối xay máy, một con lừa, với một con mèo, để chia cho các con. Ba cậu liệu phân phát với nhau, chứ không mời quan tòa thầy kiện, sợ họ ăn mất cả cái gia-tài nhỏ mọn ấy. Con cả lấy cái cối máy, con thứ hai lấy con lừa, còn cậu con út chỉ được có con mèo mà thôi.

Cậu út được phần ít quá như thế, thì buồn rầu mà than rằng: « Hai anh tôi có thể chung lưng với nhau mà làm ăn nuôi miệng được. Còn tôi đây khi ăn thịt con mèo này rồi, thì đành chết đói, chứ còn gì mà ăn nữa. »

Con mèo nghe tiếng chủ than như thế, tảng lờ như không biết gì, lấy giọng ôn-tồn nghiêm-chỉnh mà bảo chủ rằng: « Thầy ơi, xin thầy chớ phiền như thế. Thầy cứ cho tôi một cái bị, và đóng cho tôi một đôi hia, để tôi đi vào các bụi chông-gai. Rồi thầy xem phần gia-tài của tổ-phụ để lại cho thầy, cũng không đến nỗi thiệt-thòi lắm đâu. »

Cậu ba tuy cũng không tin gì lời ấy, nhưng xưa nay đã từng thấy con mèo giở nhiều trò khéo ra, để bắt chuột lớn chuột con, như lúc treo hai chân lên sà nhà, như khi lăn vào thùng bột giả tảng chết, thì cũng trông mong những lúc cơn đen vận túng, có lẽ con mèo cứu được mình chăng.

Khi con mèo đã được cái bị với đôi hia rồi, bèn sỏ hai chân sau vào, còn cái bi thì quàng lên cổ, lấy hai chân trước mà cầm lấy quai, rồi đi vào một cái lồng thỏ. Trong bị bỏ cám vào, lại để mấy cái tròng-lọng, rồi vào nằm dài trong lồng, hình như con mèo chết, đợi để bác thỏ non nào, chưa từng những cơ-mưu hiểm-giáo thế-gian, có chui vào bị mà ăn cám chăng.

Mèo vừa mới nằm xuống, đã được như ý ngay. Một con thỏ còn non dại, chui ngay vào bị. Chú mèo ta liền thắt chặt quai lại, bắt lấy con thỏ giết nghiến không thương. Rồi hí-hửng đem đến Điện nhà vua mà xin vào chầu. Các quan cho vào trước bệ, mèo bèn vái lạy một cách rất lễ phép mà tâu rằng: « Muôn tâu Bệ-hạ, chủ tôi là Ca-ra-ba-xĩ hầu-tước (chẳng biết nó đã lấy danh-hiệu ấy ở đâu mà đặt cho chủ) có sai tôi đến dâng Bệ-hạ con thỏ này ở vườn nhà bắt ra. » — Vua phán: « Mi về bảo chủ mi rằng: Trẫm cảm ơn và trẫm bằng lòng chủ mi lắm. »

Lần nữa, con mèo núp trong ruộng lúa, để ngỏ hai cái bị ra, thì hai chị gà-gô ở đâu bay tọt ngay vào. Mèo lại thắt quai bị lại, bắt được cả đôi, đem đến tiến vua như tiến thỏ ngày trước. Vua nhận lễ mà ban lộc cho.

Trong hai ba tháng, con mèo cứ vài ngày lại đem tiến vua những vật săn bắn được của chủ như thế. Một hôm, mèo ta biết tin vua sắp ngự đi chơi miền bờ sông với công chúa, là một người đẹp tuyệt trần-gian, bèn bảo chủ rằng: « Thầy ơi! nếu thầy cứ theo lời tôi mà làm, thì vận giàu-sang của thầy, đã đến rồi. Tôi đưa thầy đến khúc sông này, xin thầy cứ xuống tắm ở đó, còn để mặc tôi ».

Ca-ra-ba-xĩ hầu-tước cứ y như lời con mèo mà làm, cũng chẳng biết rồi ra trò gì. Giữa lúc tắm thì vua đi tới. Con mèo bèn kêu thất thanh: « Ai ơi cứu chủ tôi cùng! Ai ơi cứu chủ tôi cùng! Ca-ra-ba-xĩ hầu-tước là chủ tôi chết đuối đây kia! » Vua nghe tiếng, nhô đầu ra ngoài xa-giá, thì thấy con mèo vẫn đến tiến cống mọi khi, ngài bèn hạ lệnh các quan phải ra mau cứu lấy Ca-ra-ba-xĩ hầu-tước.

Đương lúc các quan vớt hầu-tước lên, thì con mèo lại gần xa-giá mà tâu rằng, trong khi chủ nó xuống tắm, kẻ cắp đến lấy sạch áo quần, nó đã kêu làng nước mà chẳng ai bắt lại cho. Con mèo ranh thế, thì ra áo quần của chủ, nó đã giấu vào hốc đá.

Vua bèn phán truyền cho các quan coi áo ngự, phải lấy một bộ áo thật đẹp, mà mặc cho Ca-ra-ba-xĩ hầu-tước. Vua lại vỗ về âu-yếm anh chàng. Cậu ta vốn người đã giỏi trai lịch-sự, lại được áo quần thật đẹp đánh vào, thì diện-mạo lại càng khôi-ngô tráng-kiện. Công-chúa lấy làm thích mắt. Hầu-tước chỉ đưa mắt hai ba lần một cách lễ phép mà lại hoi chút lẳng-lơ, thì công-chúa đã mê-mệt phát điên lên rồi.

Vua ban ân cho hầu-tước được lên xe ngự, cùng đi chơi với ngài. Con mèo thấy trúng mưu sướng lắm, chạy bon lên trước, gặp mấy người nông-phu đương cắt cỏ, thì bảo rằng: « Này các bác cắt cỏ đàng kia, hễ vua có hỏi đồng cỏ này của ai thì phải tâu rằng là của Ca-ra-ba-xĩ hầu-tước, kẻo mà thịt nát xương tan đó ».

Vua đến nơi phán hỏi liền: « Đồng cỏ nhà ai? » thì cả bọn nông-phu cùng tâu rằng: « Đồng cỏ của nhà Ca-ra-ba-xĩ hầu-tước ». Thì ra các bác cũng sợ lời con mèo nó dọa.

Vua phán cho hầu-tước: « Nhà ngươi có đồng cỏ tốt nhỉ. » — Hầu-tước rằng: « Dạ, muôn tâu Bệ-hạ, coi đó mà coi. Đồng cỏ nhà hạ-thần, năm nào hoa-lợi cũng khá. »

Con mèo thầy-thợ cứ đi lên trước. Một lát lại gặp lũ thợ gặt, thì nó bảo họ rằng: « Này các bác thợ gặt. Hễ vua hỏi lúa nhà ai, thì phải tâu rằng lúa của Ca-ra-ba-xĩ hầu-tước. Không thì thịt nát xương tan ». Vua đi đến đó, phán hỏi lúa của nhà ai, thì lũ thợ gặt thưa rằng: « Của Ca-ra-ba-xĩ hầu tước ». Vua lại khen mừng cho hầu-tước. Con mèo cứ đi lên trước gặp ai cũng bảo một lời. Vua thấy nhà Ca-ra-ba-xĩ hầu-tước của-cải có nhiều như thế thì lấy làm kỳ.

Sau con mèo đi đến một cái dinh đẹp. Chủ dinh là con yêu-tinh giàu có nhứt vùng, bao nhiêu những đồng-điền vua đi qua, đều là đất của chủ dinh ấy hết. Con mèo vốn đã thăm dò biết con yêu-tinh ấy thế nào và biết nó có những phép gì rồi, cho nên vừa tới nơi, thì nói rằng nhân đi qua muốn vào bái yết ông chủ dinh.

Con yêu-tinh tiếp mèo một cách rất lịch-sự, lại sai người nhà dọn chỗ nằm tử tế. Mèo nhân nói chuyện bảo yêu-tinh rằng: « Tôi nghe nói quan lớn có nhiều phép lạ, xuất quỉ nhập thần, tàng hình biến tướng, muốn hóa ra con gì cũng được, lúc hóa ra con su-tử, lúc hóa voi. Yêu-tinh vội vàng đáp: « Thật thế. Này ta thử hóa sư-tử cho mà coi ». Mèo ta bỗng dưng thấy con sư-tử đứng lù lù truớc mặt, sợ hết vía, nhảy tót ngay lên mái nhà, trèo lên máng hứng nước, lấy làm khó khăn nặng nề lắm, vì đôi hia đi ở hai chân sau, giẵm lên ngói nó lủng-củng không đuợc gọn như chân không.

Đuợc một lát, mèo nom xuống thấy yêu-tinh lại nguyên hình rồi, mới dám xuống mà thú thật rằng sợ lắm. Rồi lại nói rằng: « Tôi lại thấy họ nói, nhưng tôi không tin là thật, rằng quan lớn cũng có cả phép đổi hình ra giống vật nhỏ mọn được, như là biến ra con chuột cống hay là con chuột nhắt. Điều ấy thì tôi nghĩ chẳng có thể nào làm được. » — Yêu ta thấy mèo hồ nghi phép lạ, tức mình bảo rằng: « Thế nào ta làm chẳng đuợc. Nom đây này! » Nói đoạn biến ngay ra con chuột nhắt bò dưới ván. Mèo ta vừa nom thấy chuột nhắt, vồ ngay lấy, ăn thịt liền.

Vua đi qua đến đó thấy cái dinh đẹp muốn vào. Mèo ta ở trong đã nghe tiếng xe ngựa đi rầm-rập ở trên cầu, vội vàng chạy ra đón bên xa-giá mà tâu rằng: « Dám xin Bệ-hạ hãy hạ-cố đến dinh Ca-ra-ba-xĩ hầu-tước tôi, mà vào tạm-tức long-thể một lát trong này ». — Vua phán hỏi: « Vậy ra cái dinh này cũng là của hầu-tước à? Cái sân này với những lớp nhà xung quanh đây mới đẹp làm sao! Ta thử vào trong dinh giữa xem ra thế nào? »

Hầu-tước đưạ cánh tay ra để công-chúa vịn, rồi theo sau vua vào trong phòng khách, thì thấy đã đặt một tiệc lớn sẵn đó rồi. Số là con yêu-tinh có mời mấy người bạn đến dự tiệc hôm ấy. Bạn đến cửa thấy có vua ngự ở trong không ai dám vào. Vua thấy hầu-tước lịch-sự, đem lòng yêu-mến, mà công-chúa cũng đã mê đi rồi, và lại thấy hầu-tước tiền của rất nhiều, cho nên khi ngài đã nhắp năm sáu hớp rượu rồi, ngài phán bảo rằng: « Hầu-tước ơi! ví chăng hầu-tước muốn làm phò-mã, chỉ nói một lời, trẫm cho tức khắc ». Hầu-tước lạy tạ ba bốn lần. Ngày hôm ấy lấy được công-chúa. Con mèo sau làm quan to. Bấy giờ thỉnh thoảng cụ-lớn có đi bắt chuột nhắt, chẳng qua cũng là tim cuộc tiêu-khiển mà thôi.

KẾT

Của cha mẹ để cho dẫu lắm,

Núi vàng kia ngồi gặm cũng mòn,

Chi bằng được ít trí khôn,

Dù hai tay trắng cũng còn là hơn.

KẾT NỮA

Gã kia con cái nhà-quê,

Để cho công-chúa phải mê-mẩn tình.

Mới hay một bộ mặt xinh,

Một trai hơ-hớ, một manh cẩm-bào,

Mắt xanh nào chẳng lọt vào.