Cái cối giã gạo nhà Mầm khoét từ một gốc cây gạo, lòng cối nhẵn bóng vì ba đời giã, và đêm nay trong lòng cối không có hạt gạo nào.

"Giã đi," bà nó nói.

Bà ngồi trên chiếu cạnh cối, lưng tựa vào cột, hai tay đặt trên đùi. Bà không đứng dậy được nữa. Từ đêm ở gốc cây, bà không đứng dậy được. Nhưng mắt bà vẫn mở, và giọng bà vẫn ra từng chữ.

"Giã cái gì hả bà? Không có gạo."

"Thì giã không."

Mầm cầm cái chày gỗ lên. Nặng. Nó nện xuống. Chày chạm đáy cối trống, kêu thình một tiếng, đục, trầm, vang ra tận sân.

Ngoài sân, cái nốt ngân của cả làng chững lại một nhịp.

Mầm đứng sững, chày còn trong tay.

"Bà ơi."

"Bà nghe rồi." Bà nó cười khùng khục. "Con Trăm bảo nói không thì nó ngừng một cái. Tiếng chày cũng thế. Nó là tiếng làng mình. Ba đời giã gạo trong cái cối này. Cái nốt kia không phải tiếng làng mình."

"Thế giã mãi thì nó tắt à?"

"Không. Một cái cối thì không đủ." Bà nhìn ra cửa.